Betonun bərkiməsi və soyuq havada tikinti

Beton qurumur, kimyəvi reaksiya ilə bərkiyir və bu proses temperatur və nəmdən asılıdır. İsti və soyuq havada betona qulluq, qış tikintisinin qaydaları.

Tikinti meydançasında tez-tez «beton qurusun» ifadəsi eşidilir. Əslində beton sadəcə quruyaraq möhkəmlənmir. Sement su ilə kimyəvi reaksiyaya girir və bu reaksiya — hidratasiya — betonun möhkəmliyini yaradır. Reaksiya üçün həm su, həm də müəyyən temperatur lazımdır. Beton vaxtından əvvəl suyunu itirərsə və ya donarsa, layihədə nəzərdə tutulan möhkəmliyə heç vaxt çatmaya bilər. Ona görə də tökmədən sonrakı günlər tökmə günü qədər vacibdir.

Beton necə möhkəmlik qazanır

Hidratasiya tökmədən qısa müddət sonra başlayır və uzun müddət davam edir. İlk günlərdə möhkəmlik sürətlə artır, sonra artım yavaşlayır. Layihə möhkəmliyi adətən normal şəraitdə 28 günlük yaşa görə müəyyən edilir; bu, betonun 28 gündən sonra möhkəmlənməyi dayandırdığı demək deyil, sadəcə qəbul olunmuş istinad nöqtəsidir.

Möhkəmlik artımının sürəti temperaturdan birbaşa asılıdır. İsti havada reaksiya sürətlənir, soyuqda yavaşlayır, sıfırdan aşağı temperaturda isə praktiki olaraq dayanır. Sementin növü və qarışığın tərkibi də bu sürətə təsir edir.

Bu səbəbdən qəlibin sökülməsi, üzərinə yük qoyulması və növbəti mərhələyə keçid təqvim gününə görə deyil, betonun real vəziyyətinə görə qərarlaşdırılmalıdır. Eyni konstruksiya yayda və qışda fərqli müddətdə eyni möhkəmliyə çatır.

İsti havada qulluq

Azərbaycanın yay aylarında əsas təhlükə betonun səthindən suyun tez buxarlanmasıdır. Günəş və külək səthi qurudur, nəticədə kiçik çatlar yaranır və üst qat zəif qalır. Döşəmə plitələri kimi geniş açıq səthlər bu baxımdan xüsusilə həssasdır.

İsti havada tətbiq olunan əsas tədbirlər:

• tökməni günün sərin saatlarına, səhər tezə və ya axşama planlamaq;
• qəlibi və əsası tökmədən əvvəl nəmləndirmək;
• səthi hamarlanandan sonra plyonka, nəm material və ya xüsusi qoruyucu tərkiblə örtmək;
• ilk günlərdə səthi mütəmadi nəmli saxlamaq;
• betonun daşınma vaxtını qısaltmaq.

Betona tikinti yerində su əlavə etmək isti havada tez-tez edilən, amma yolverilməz səhvdir. Bu, qarışığı tökməyi asanlaşdırsa da, möhkəmliyi azaldır və çatlamanı artırır.

Soyuq havada betonun riskləri

Soyuq havada əsas təhlükə təzə betonun içindəki suyun donmasıdır. Su donarkən genişlənir və hələ möhkəmlənməmiş betonun strukturunu dağıdır. Belə beton sonradan ərisə və bərkiməyə davam etsə də, möhkəmliyi və davamlılığı azalmış olur.

Temperatur sıfırdan yuxarı olsa belə, soyuq hava bərkiməni ciddi yavaşladır. Tikinti təcrübəsində gündəlik orta temperaturun müəyyən həddən aşağı düşdüyü dövr qış şəraiti sayılır və bu dövrdə xüsusi tədbirlər tələb olunur. Bu hədd və tədbirlər normativ sənədlərdə və layihədə göstərilir.

Qışda beton işlərinin qaydaları

Soyuq havada beton tökmək mümkündür, amma əvvəlcədən hazırlıq tələb edir. Qəlibin və armaturun üzərində qar və buz olmamalıdır, beton donmuş əsasa tökülməməlidir. Beton zavodu ilə qarışığın tərkibi, lazım olduqda isə soyuq havaya uyğun əlavələr razılaşdırılır.

Tökmədən sonra beton istiliyi saxlayan örtüklərlə qorunur. Kiçik həcmlərdə izolyasiya materialları, daha böyük konstruksiyalarda isə müvəqqəti örtük altında qızdırma və ya elektrik qızdırma üsulları tətbiq edilir. Qızdırma zamanı betonun həddən artıq tez qızması və quruması da zərərlidir, ona görə də temperatur nəzarət altında saxlanılır.

Betonun temperaturunu ölçmək və qeydə almaq qış işlərinin vacib hissəsidir. Bu qeydlər qəlibin nə vaxt sökülə biləcəyini və betonun donma təhlükəsindən çıxıb-çıxmadığını göstərir.

Qəlibin sökülməsi və yükləmə

Qəlibləri tez sökmək tikintini sürətləndirmək üçün cəlbedicidir, amma tələsik qərar plitənin sallanmasına və ya çatlamasına səbəb ola bilər. Yan qəliblər beton formasını saxlayacaq qədər möhkəmləndikdə, alt qəliblər və dayaqlar isə konstruksiya öz ağırlığını və üzərindəki yükü daşıya biləndə çıxarılır.

Soyuq havada bu müddətlər uzanır. Təzə plitənin üzərinə hörgü materiallarının ağır yığınlarını qoymaq da bərkimə tamamlanana qədər məhdudlaşdırılmalıdır.

Sifarişçi nəyi soruşmalıdır

• Tökmə hansı hava şəraitində və hansı saatda planlanır?
• Betona qulluq necə təşkil ediləcək və kim cavabdehdir?
• Soyuq havada hansı qoruma üsulu tətbiq olunacaq?
• Nümunə kublar götürüləcəkmi və nəticələr təqdim ediləcəkmi?
• Qəlibin sökülmə vaxtını kim və nəyə əsasən təyin edəcək?

Zaferoğlu İnşaat tikinti işlərində müasir texnologiyalarla iş təcrübəsi olan peşəkar ustalardan ibarət komanda ilə çalışır. Betonlama tarixi qışa düşürsə, qızdırma və örtmə tədbirlərini qrafikə indidən yazmaq üçün bizə deyin.