İki mərtəbə hündürlüyündə zallar: tavan, akustika və istilik

İkinci işıqlı, iki mərtəbə hündürlüyündə zalın tavanı, səs mühiti, isidilməsi və soyudulması necə planlaşdırılır, hansı səhvlər sonradan düzəlmir.

Villa layihələrində iki mərtəbə hündürlüyündə qonaq zalı — «ikinci işıq» — tez-tez arzu olunan həlldir. Geniş şüşə səth, yuxarıdan düşən işıq və açıq həcm evə təntənəli görünüş verir. Amma belə zal adi otaqdan fərqli işləyir: səs başqa cür yayılır, isti hava yuxarı qalxır, tavana və pəncərənin yuxarı hissəsinə çatmaq çətinləşir. Bu fərqlər layihədə nəzərə alınmayanda gözəl məkan gündəlik həyatda narahat olur.

Tavan: uzaqdan görünən, yaxından çatılmayan səth

İkinci işıqlı zalda tavan aşağıdan böyük məsafədən görünür, buna görə kiçik detallar itir, böyük xətlər isə önə çıxır. Mürəkkəb çoxpilləli gipskarton konstruksiyalar burada çox vaxt lazımsızdır; sadə, düz və ya bir istiqamətdə maili səth, taxta tirlər və ya bir neçə iri kaset daha təbii görünür.

Əsas məsələ isə qulluqdur. Tavandakı lampanı dəyişmək, çilçırağı təmizləmək və ya boyanı yeniləmək üçün iskele və ya qaldırıcı lazım olur. Bu səbəbdən:

• tavanda mümkün qədər az xidmət tələb edən element saxlanılır;
• çilçıraq üçün endirici mexanizm və ya ikinci mərtəbə qalereyasından çatılan yer düşünülür;
• işıq mənbələri uzunömürlü seçilir və mümkün olduqda divarlara, qalereya kənarına köçürülür;
• tavan örtüyü asanlıqla çirklənməyən, uzun müddət yenilənmə tələb etməyən materialdan olur.

Akustika: böyük həcm, böyük əks-səda

Hündür zalda sərt səthlər — şüşə, daş döşəmə, hamar suvaq — səsi dəfələrlə əks etdirir. Nəticədə danışıq bulanıq eşidilir, televizorun səsi otaqda «dolaşır», zalda bir neçə nəfər olanda səs-küy tez artır. Üstəlik bu səs açıq qalereya vasitəsilə ikinci mərtəbədəki yataq otaqlarına da çatır.

Əks-sədanı azaltmaq üçün səsudan səthlərin bir hissəsi planlanmalıdır. Tavanda akustik panellər və ya taxta lamellər arxasında səsudan qat, divarların yuxarı hissəsində parça və ya akustik suvaq, döşəmədə böyük xalça və yumşaq mebel birlikdə işləyir. Pərdələr də böyük pəncərələrdə həm işıq, həm akustika üçün faydalıdır. Qalereyada otaqların qapıları isə sıx bağlanan və yaxşı səs izolyasiyalı olmalıdır.

İstilik: isti hava yuxarıda qalır

Hündür həcmdə isti hava tavan altına toplanır, oturma zonası isə sərin qalır. Qışda radiatorlar və ya divar kondisionerləri havanı yuxarı qaldırır, aşağıda isə rahatlıq çatışmır. Böyük şüşə səthdən aşağıya axan soyuq hava bu effekti gücləndirir.

Belə zallarda istilik sistemləri adətən birləşdirilir:

• döşəmədən isitmə aşağı zonada bərabər istilik verir və havanı yuxarı az qaldırır;
• böyük pəncərələrin altında və ya qarşısında döşəmə konvektorları şüşədən düşən soyuq axının qarşısını alır;
• tavan ventilyatoru aşağı sürətdə yuxarıda toplanan isti havanı yavaşca aşağı qaytara bilər;
• yayda isə yuxarı zonada açılan pəncərələr və ya ventilyasiya çıxışları isti havanı təbii yolla çıxarır.

Soyutma planlanarkən soyuq havanın aşağı düşdüyü nəzərə alınır: çıxış barmaqlıqları çox hündürdə yerləşəndə soyuq axın insanlara çatana qədər qarışır, çox aşağıda isə birbaşa oturanlara yönəlir. Sistemin gücü və barmaqlıqların yeri mühəndis hesabı ilə müəyyən edilməlidir.

Şüşə səth, günəş və təmizlik

İkinci işıq çox vaxt cənub və ya qərb fasadında böyük şüşə ilə gəlir. Yayda bu, həddindən artıq istiləşmə, qışda isə istilik itkisi deməkdir. Enerjiyə qənaət edən şüşə paketlər, çöldə günəşdən qoruyucu elementlər, motorlu pərdələr və ya jalüzlər layihənin başlanğıcında düşünülməlidir. Hündür pəncərənin yuxarı hissəsinə əllə pərdə çəkmək mümkün olmadığı üçün motorlu idarə praktiki ehtiyacdır.

Şüşənin xaricdən və daxildən yuyulması da planlanmalıdır. Açılan tay, xarici tərəfdə təhlükəsiz çatım yeri və ya peşəkar xidmət üçün qaldırıcının dayanacağı sahə sonradan tapılmır.

Qalereya və təhlükəsizlik

Zalın üstündən keçən qalereya və ya pilləkən meydançası məkanın əsas elementidir. Onun məhəccəri həm hündürlük, həm möhkəmlik baxımından normativ tələblərə cavab verməli, uşaqların dırmaşa biləcəyi üfüqi elementlərdən qaçınılmalıdır. Şüşə məhəccər istifadə olunarsa, təhlükəsizlik şüşəsi və etibarlı bərkitmə şərtdir.

Layihədə yoxlanmalı suallar

• Tavan və çilçıraq necə təmizlənəcək və xidmət göstəriləcək?
• Zalda hansı səthlər səsi udacaq?
• Aşağı zonada qışda istilik necə təmin ediləcək?
• Yayda yuxarıda toplanan isti hava hara çıxacaq?
• Böyük şüşə günəşdən necə qorunacaq və necə yuyulacaq?

Belə zalın həcmini, işığını və görünüşünü üçölçülü modeldə əvvəlcədən görmək qərarları xeyli asanlaşdırır. Zaferoğlu İnşaat villa layihələrində memarlıq, interyer və mühəndis həllərini bu mərhələdə birlikdə işləyir.