Torpaqlama və evdə elektrik təhlükəsizliyi

Torpaqlamanın nə üçün lazım olduğu, köhnə binalarda iki naqilli xətlərin riski, üç naqilli sistem, potensialların bərabərləşdirilməsi və təmirdə yoxlanmalı məqamlar.

Paltaryuyan maşının korpusuna toxunanda yüngül «çimdik» hiss etmək, metal lavabodan kiçik elektrik zərbəsi almaq — bunlar bir çox insanın «köhnə evdə olur» deyə keçib getdiyi hallardır. Əslində bu, cihazın korpusuna cərəyan sızdığını və onun yerə təhlükəsiz axıdılması üçün yol olmadığını göstərir. Torpaqlama məhz belə vəziyyətlərdə insanı qoruyan əsas elementlərdən biridir və təmir onu düzgün qurmaq üçün ən uyğun vaxtdır.

Torpaqlama nə edir

Elektrik cihazının içində izolyasiya zədələnərsə, faza naqili metal korpusa toxuna bilər. Korpus torpaqlanmayıbsa, o, gərginlik altında qalır və cərəyan yalnız kimsə ona toxunanda insan bədəni vasitəsilə yerə axır. Korpus torpaqlanıbsa, cərəyan torpaqlama naqili ilə axır və bu zaman qoruyucu cihazlar — avtomat və ya UZO — dövrəni açır.

Başqa sözlə, torpaqlama təkbaşına qoruma deyil, qoruma sisteminin bir hissəsidir. O, nasazlıq cərəyanına təhlükəsiz yol yaradır, qoruyucu cihazlar isə bu cərəyanı aşkarlayıb xətti söndürür.

Bunu sadə bir nümunə ilə təsəvvür etmək olar. Su qızdırıcısının içində qızdırıcı elementin izolyasiyası zamanla zədələnir. Torpaqlama olmayan evdə bu, heç bir əlamət vermədən aylarla davam edə bilər, ta ki kimsə nəm əllə kranı və ya cihazın korpusunu tutana qədər. Torpaqlama və UZO olan evdə isə nasazlıq ilk anda xətti söndürür və sahib elektrikçi çağırmalı olduğunu dərhal bilir.

Köhnə binalarda iki naqilli xətlər

Bir çox köhnə binada mənzil xətləri iki naqilli çəkilib: faza və sıfır. Belə sistemdə rozetkalarda torpaqlama kontaktı ya yoxdur, ya da heç yerə qoşulmayıb. Bəzən isə torpaqlama kontaktı rozetkanın içində sıfır naqili ilə birləşdirilir və bu, təhlükəli «həll» sayılır: sıfır naqilində qırılma olduqda cihazın korpusu gərginlik altına düşə bilər.

Buna görə köhnə mənzilin əsaslı təmirində elektrik xətlərinin üç naqilli sistemlə — faza, sıfır və ayrıca qoruyucu torpaqlama naqili ilə — yenidən çəkilməsi tövsiyə olunur. Mənzil panelində torpaqlama şinasının binanın torpaqlama sisteminə qoşulub-qoşulmadığını isə elektrikçi yoxlamalıdır; bu məsələ bina idarəsi ilə də aydınlaşdırılır.

Hansı cihazlar üçün xüsusilə vacibdir

Torpaqlama bütün rozetka xətlərində olmalıdır, lakin bəzi cihazlar və zonalar üçün onun əhəmiyyəti daha yüksəkdir:

• paltaryuyan və qabyuyan maşınlar — su və metal korpus birlikdə;
• elektrik su qızdırıcıları və dəsmal qurudanlar;
• elektrik sobası və bişirmə panelləri;
• isti döşəmə sistemləri;
• kompüter və ofis avadanlığı, burada torpaqlama həm də avadanlığın normal işləməsinə kömək edir;
• balkon və terrasdakı rozetkalar.

Potensialların bərabərləşdirilməsi

Hamam otağında yalnız rozetkaların torpaqlanması kifayət deyil. Burada su boruları, metal vanna, duş kabinəsinin metal hissələri və dəsmal qurudan kimi elementlər olur. Nasazlıq zamanı bu metal hissələr arasında gərginlik fərqi yarana bilər, nəm mühitdə isə insan bədəninin müqaviməti azalır.

Potensialların bərabərləşdirilməsi sistemi bütün bu metal hissələri ayrıca naqillərlə bir şinaya birləşdirir və həmin şina torpaqlama sisteminə qoşulur. Nəticədə hamamdakı bütün metal hissələr eyni potensialda olur və onların arasında təhlükəli gərginlik fərqi yaranmır. Bu sistem gizli işlər mərhələsində, plitə vurulmazdan əvvəl qurulmalıdır.

Torpaqlama və UZO birlikdə

UZO cərəyan sızmasını aşkarlayır, torpaqlama isə sızma cərəyanına yol yaradır. Torpaqlama olmayan xətdə UZO yalnız kimsə gərginlik altındakı korpusa toxunanda işə düşür; torpaqlama olduqda isə nasazlıq baş verən kimi, heç kim toxunmadan dövrəni aça bilər. Buna görə iki sistem bir-birini əvəz etmir, tamamlayır.

Fərdi evdə torpaqlama konturu həyətdə, torpağa vurulan elektrodlarla qurulur. Onun müqaviməti ölçülür və norma tələblərinə uyğun olmalıdır. Bu iş layihə və ölçmə tələb edir, «bir boru basdırmaq» kifayət deyil.

Təmirdə yoxlama siyahısı

• bütün rozetkalar üç naqilli xəttə qoşulubmu və torpaqlama kontaktı işləyirmi;
• torpaqlama naqili heç bir yerdə sıfırla birləşdirilməyibmi;
• hamamda potensialların bərabərləşdirilməsi qurulubmu;
• paneldə torpaqlama və sıfır şinaları ayrıdırmı;
• elektrikçi torpaqlama dövrəsinin bütövlüyünü və izolyasiya müqavimətini ölçübmü və nəticələr yazılıbmı.

Ölçmələrin nəticəsi olan protokol təkcə təhlükəsizlik sənədi deyil. Gələcəkdə yeni cihaz qoşarkən və ya xətləri genişləndirərkən başqa usta da mövcud sistemin vəziyyətini ondan öyrənə bilər.

Zaferoğlu İnşaat-ın elektrik istiqaməti yaşayış və ictimai obyektlərdə elektrik xətlərinin çəkilməsi və yenilənməsi ilə məşğuldur. Rozetkalarınızda torpaqlama kontaktı yoxdursa və paneldə UZO görünmürsə, bu, təmirdən əvvəl ilk yoxlanmalı məsələdir — bunu bizimlə başlaya bilərsiniz.