Kabel kəsiyi seçimi: niyə yüklə uyğun olmalıdır

Kabel kəsiyi nədir, niyə yükə, xəttin uzunluğuna və çəkilmə şəraitinə görə seçilir, avtomatla necə uyğunlaşdırılır və təmirdə hansı səhvlərdən qaçmaq lazımdır.

Divarın içində gizlənən kabel təmirdən sonra illərlə görünmür və onun düzgün seçilib-seçilmədiyini adətən yalnız problem yarananda öyrənirlər: rozetka qızır, avtomat tez-tez sönür, yanıq qoxusu gəlir. Bu problemlərin əhəmiyyətli hissəsinin kökündə kabel kəsiyinin xəttə düşən yükə uyğun olmaması durur. Kəsik seçimi elektrikçinin işidir, amma sifarişçinin onun məntiqini başa düşməsi səhvləri vaxtında görməyə kömək edir.

Kabel kəsiyi nədir

Kəsik — kabelin cərəyan keçirən damarının en kəsiyinin sahəsidir və kvadrat millimetrlə (mm²) ölçülür. Kəsik nə qədər böyükdürsə, damar o qədər çox cərəyanı qızmadan keçirə bilir. Nazik damardan böyük cərəyan keçəndə kabel qızır; uzun müddətli qızma izolyasiyanı köhnəldir, kövrəkləşdirir və nəticədə qısaqapanma və yanğın riski yaranır.

Mənzil xətlərində geniş yayılmış praktikada işıqlandırma üçün 1,5 mm², rozetka xətləri üçün 2,5 mm² mis kabel istifadə olunur, elektrik sobası kimi güclü cihazlar üçün isə daha böyük kəsik seçilir. Lakin bu, universal qayda deyil, yalnız başlanğıc nöqtəsidir: son qərar hesablama ilə verilir.

Köhnə binalarda vəziyyət daha mürəkkəbdir. Onilliklər əvvəl çəkilmiş xətlər bugünkü məişət texnikası yükü üçün nəzərdə tutulmayıb: o zaman mətbəxdə kondisioner, qabyuyan maşın və elektrik bişirmə paneli eyni vaxtda işləmirdi. Belə mənzillərdə xətlərin qismən deyil, bütövlükdə yenilənməsi və mənzilə ayrılmış gücün yoxlanması daha təhlükəsiz yanaşmadır.

Kəsiyə təsir edən amillər

Kəsik seçilərkən bir neçə amil birlikdə nəzərə alınır:

• Yük. Xəttə eyni vaxtda qoşula biləcək cihazların ümumi gücü. Mətbəxdə su qaynadan, mikrodalğalı soba və qəhvə maşınının eyni anda işləməsi real ssenaridir.
• Xəttin uzunluğu. Uzun kabeldə gərginlik itkisi artır; uzaq otağa, həyətə və ya köməkçi tikiliyə gedən xətt üçün kəsik böyüdülə bilər.
• Çəkilmə şəraiti. Divarda, gofr boruda, istilik izolyasiyası içində və ya bir neçə kabelin bir yerdə sıx çəkildiyi dəstədə kabel istiliyi pis ötürür və buraxma qabiliyyəti azalır.
• Damar materialı. Mis damar eyni kəsikdə alüminiumdan daha çox cərəyan keçirir və birləşmələrdə daha etibarlıdır. Yaşayış yerlərinin daxili xətlərində adətən mis kabel seçilir.

Avtomat və kabel: bir-birinə bağlı qərar

Kabel və onu qoruyan avtomatik açar birlikdə seçilir. Avtomatın vəzifəsi kabeli qorumaqdır, buna görə onun nominalı kabelin davamlı buraxa biləcəyi cərəyandan çox olmamalıdır. Tez-tez rast gəlinən təhlükəli vəziyyət belədir: rozetka xətti nazik kabellə çəkilir, avtomat isə «sönməsin» deyə böyük nominallı qoyulur. Belə xətt həddən artıq yüklənəndə kabel qızır, amma avtomat işə düşmür.

Ona görə elektrik planında hər xətt üçün üç göstərici birlikdə yazılmalıdır: xəttin adı, kabelin kəsiyi və avtomatın nominalı.

Keyfiyyət və real kəsik

Bazarda bəzən etiketdə göstəriləndən nazik damarlı kabellər rast gəlinir. Belə kabel görünüşcə fərqlənmir, amma yükü daşıya bilmir. Etibarlı istehsalçıdan alış, sertifikatın yoxlanması və şübhə olduqda damar diametrinin ölçülməsi bu riski azaldır.

Birləşmələr də kəsik qədər vacibdir. Ən düzgün seçilmiş kabel də pis sıxılmış klemmada və ya burulma ilə birləşdirilmiş ucda qızar. Paylayıcı qutularda sertifikatlı klemmalar istifadə olunmalı, mis və alüminium damarlar birbaşa birləşdirilməməlidir.

Təmirdə tipik səhvlər

• bütün mənzili bir-iki xəttə bağlamaq və onları eyni kəsiklə çəkmək;
• güclü cihazları ümumi rozetka xəttinə qoşmaq;
• kondisioner və ya isti döşəmə sonradan əlavə edildikdə mövcud xəttin yükünü yoxlamamaq;
• köhnə binada alüminium naqilləri qismən mis kabellə əvəz edib birləşmələri düzgün işləməmək;
• gizli xətlərin sxemini saxlamamaq.

Bu səhvlərin əksəriyyəti planlaşdırma mərhələsində cihazların siyahısını tutmaqla qarşısı alınan problemlərdir. Mətbəx, hamam, iş otağı və texniki zonalar üçün hansı texnikanın olacağını əvvəlcədən yazmaq elektrikçiyə düzgün hesablama aparmağa imkan verir.

Qəbul zamanı nə soruşmalı

• hər xətt üçün kabel kəsiyi və avtomat nominalı sxemdə göstərilibmi;
• güclü cihazlar ayrıca xətlərdədirmi;
• kabelin markası və sertifikatı varmı;
• izolyasiya müqaviməti ölçülübmü.

Zaferoğlu İnşaat-ın elektrik istiqaməti mülki və sənaye obyektlərində kabel xətlərinin çəkilməsi və köhnəlmiş xətlərin yenisi ilə əvəz olunması üzrə işləyir. Mətbəxdə və hamamda eyni vaxtda işləyən cihazların siyahısını tutun; xətlərin kəsiyini yoxlamağa bu siyahı ilə başlayırıq.