Elektrik paneli: avtomatlar, UZO və xətlərin bölünməsi

Mənzil elektrik panelində xətlərin qruplara bölünməsi, avtomatik açarların, UZO və difavtomatların rolu, düzgün işarələmə və yer seçimi.

Elektrik paneli evin elektrik sisteminin idarə mərkəzidir, amma təmirdə ona çox vaxt ən az vaxt ayrılır. Halbuki bütün xətlərin bir-iki avtomata bağlandığı paneldə kiçik bir nasazlıq bütün mənzili qaranlıqda qoyur, işarəsiz avtomatlar arasında isə lazım olanı tapmaq lotereyaya çevrilir. Yaxşı qurulmuş panel təhlükəsizliyi artırır, gündəlik istifadəni isə sadələşdirir.

Niyə xətlər qruplara bölünür

Mənzildəki bütün istehlakçıları bir kabelə bağlamaq həm təhlükəli, həm də narahatdır. Xətlərin bölünməsinin bir neçə məqsədi var: hər xəttin kabeli öz yükünə uyğun seçilir, nasazlıq yalnız bir zonanı söndürür, təmir və ya yoxlama zamanı bütün evi elektriksiz qoymaq lazım gəlmir.

Mənzil üçün tipik bölgü belə olur, lakin konkret sxemi layihəçi və ya elektrikçi yükə görə müəyyən edir:

• ümumi işıqlandırma (bəzən otaqlar üzrə iki-üç qrupa ayrılır);
• otaqların rozetka xətləri;
• mətbəx iş səthinin rozetkaları;
• elektrik sobası və ya bişirmə paneli üçün ayrıca xətt;
• paltaryuyan və qabyuyan maşınlar üçün ayrıca xətlər;
• kondisionerlər;
• hamam otağı, isti döşəmə və su qızdırıcısı.

Güclü cihazın ayrıca xəttə qoşulması həm kabelin qızmaması, həm də başqa cihazların söndürülməməsi baxımından vacibdir.

Avtomatik açar nəyi qoruyur

Avtomatik açar kabeli qoruyur: xəttdə cərəyan icazə veriləndən artıq olanda — həddən artıq yüklənmə və ya qısaqapanma zamanı — dövrəni açır. Buna görə avtomatın nominalı qoşulan cihazın gücünə görə deyil, ilk növbədə həmin xəttin kabel kəsiyinə görə seçilir. Nazik kabelə böyük nominallı avtomat qoymaq tipik və təhlükəli səhvdir: kabel qızır, izolyasiya xarab olur, avtomat isə işə düşmür.

Bu səhv çox vaxt yaxşı niyyətlə edilir. Avtomat tez-tez sönəndə sahibi və ya təsadüfi usta «zəif avtomatı» daha güclüsü ilə əvəz edir və problem həll olunmuş kimi görünür. Əslində isə xətt öz imkanından artıq yüklənir və qoruma sadəcə söndürülmüş olur. Avtomatın tez-tez işə düşməsi yükün başqa xəttə keçirilməsi və ya yeni xəttin çəkilməsi üçün siqnaldır.

UZO və difavtomat: insanın qorunması

Avtomatik açar insanı elektrik zərbəsindən qorumur, çünki cərəyan sızması kabeli yükləyəcək qədər böyük olmaya bilər. Bu vəzifəni qalıq cərəyan qurğusu — UZO (ingiliscə RCD) — yerinə yetirir. O, xəttə gedən və qayıdan cərəyanı müqayisə edir və fərq yarananda, məsələn, cərəyan insan bədəni və ya nəm divar vasitəsilə yerə axanda, dövrəni açır. İnsanın qorunması üçün adətən 30 mA həssaslıqlı UZO tətbiq edilir.

UZO xüsusilə hamam otağı, mətbəx, paltaryuyan maşın, isti döşəmə və balkon rozetkaları kimi nəm zonalarla bağlı xətlərdə vacibdir. Difavtomat isə avtomatik açar ilə UZO-nun funksiyalarını bir korpusda birləşdirir və paneldə yer qənaət edir. Hansının seçiləcəyi panelin ölçüsü və xətlərin sayı ilə bağlıdır; əsas odur ki, qoruma hər iki növ üzrə təmin edilsin.

UZO-nun işləməsini yoxlamaq üçün üzərində test düyməsi var. İstehsalçılar onu vaxtaşırı basmağı tövsiyə edir; düymə basılanda cihaz söndürmürsə, elektrikçi çağırılmalıdır.

İşarələmə və sxem

Paneldə hər avtomatın altında aydın yazı olmalıdır: «Mətbəx rozetkaları», «Yataq otağı işıq», «Kondisioner — qonaq otağı». Qapağın içinə yapışdırılmış sadə sxem gələcəkdə həm sahibinə, həm də başqa ustaya vaxt qazandırır. Təmir bitəndə bu sxemin yenilənmiş variantını gizli işlərin fotoları ilə birlikdə saxlamaq faydalıdır.

Panelin yeri və ehtiyat

Panel əlçatan yerdə olmalıdır: şkafın dərinliyində, paltarların arxasında və ya mebellə bağlanmış yerdə quraşdırılan panel təcili vəziyyətdə problem yaradır. Adətən dəhliz və ya giriş zonası seçilir. Nəmli yerlərdən, məsələn, hamam otağından və su borularının bilavasitə yanından uzaq tutulmalıdır.

Panelin korpusunu seçərkən ehtiyat modullar saxlamaq məntiqlidir. Gələcəkdə əlavə kondisioner, elektrik su qızdırıcısı və ya ağıllı ev qurğusu qoşmaq ehtiyacı yarananda boş yer olmasa, ikinci panel asmaq lazım gəlir.

Qəbul zamanı bunlara baxın:

• avtomatların nominalı kabel kəsiyinə uyğundurmu;
• nəm zonaların xətləri UZO və ya difavtomatla qorunurmu;
• sıfır və torpaqlama naqilləri ayrı şinlərə düzgün qoşulubmu;
• bütün avtomatlar işarələnibmi, sxem qapağın içindədirmi.

Zaferoğlu İnşaat-ın elektrik istiqaməti mənzil, ofis və ictimai obyektlərdə elektrik işlərini, o cümlədən kabel xətlərinin çəkilməsini həyata keçirir. Köhnə panelinizin qapağındakı sxemin fotosunu göndərin, təmirdə hansı qrupların ayrılmalı olduğunu birlikdə baxaq.