Mətbəx planlaması: iş üçbucağı və hərəkət zonaları

İş üçbucağı soyuducu, yuyucu və bişirmə panelinin rahat məsafədə yerləşməsini təsvir edir. Müasir planlamada ona hazırlıq, saxlama və keçid zonaları əlavə olunur.

Mətbəxdə gündə onlarla dəfə eyni yol qət olunur: soyuducudan məhsul götürülür, yuyucuda yuyulur, iş səthində doğranır, bişirmə panelində hazırlanır. Bu nöqtələr arasındakı məsafələr çox uzun olanda yorulursunuz, çox qısa olanda isə hərəkət etməyə və məhsulu qoymağa yer qalmır. Mətbəx planlamasının əsas vəzifəsi bu gündəlik marşrutu rahat etməkdir.

İş üçbucağı nədir

İş üçbucağı mətbəxin üç əsas nöqtəsini — soyuducu, yuyucu və bişirmə panelini — birləşdirən təsəvvür olunan xətlərdir. Bu anlayış onilliklərdir mətbəx planlamasında istifadə olunur və sadə bir fikrə əsaslanır: üç nöqtə nə çox uzaq, nə də çox yaxın olmalıdır.

Tez-tez istinad edilən tövsiyəyə görə, üçbucağın hər tərəfi təxminən 1,2 ilə 2,7 metr arasında olmalı, tərəflərin cəmi isə təqribən 8 metri keçməməlidir. Bu rəqəmlər sərt norma deyil, istiqamətdir. Onların əsas mesajı budur: yemək hazırlayan şəxs bir nöqtədən digərinə bir-iki addımla çatmalıdır.

Üçbucağın tərəflərini başqa hərəkət xətləri, xüsusən də evin digər hissələrinə gedən keçid kəsməməlidir. Əks halda mətbəxdə işləyən şəxs daim ailə üzvləri ilə «toqquşur».

Zonalar: üçbucaqdan daha geniş baxış

Müasir mətbəxlərdə texnika və vərdişlər dəyişib: qabyuyan maşın, soba, mikrodalğalı soba, qəhvə aparatı əlavə olunub, bəzən iki nəfər eyni anda yemək hazırlayır. Ona görə dizaynerlər üçbucağı iş zonaları ilə tamamlayırlar:

• saxlama zonası: soyuducu və ərzaq şkafları;
• yuma zonası: yuyucu, qabyuyan maşın, zibil qabı;
• hazırlıq zonası: yuyucu ilə bişirmə paneli arasındakı ən geniş iş səthi;
• bişirmə zonası: panel, soba, aspirator;
• servis zonası: qab-qacaq, bıçaq-çəngəl, masaya yaxın yer.

Zonaların məntiqi ardıcıllığı işi sürətləndirir: məhsul soyuducudan çıxır, yuyulur, hazırlıq səthində doğranır, bişirilir və masaya verilir. Hazırlıq zonası xüsusilə vacibdir — yuyucu ilə panel arasında kifayət qədər boş iş səthi olmayanda mətbəx nə qədər böyük olsa da, işləmək narahatdır.

Plan formaları və onların məntiqi

Mətbəxin forması otağın ölçüsü və pəncərə-qapı yerləşməsi ilə müəyyən olunur:

• xətti (tək sıra): dar otaqlar üçün; üçbucaq bir xəttə düzülür, sıranın çox uzun olmaması vacibdir;
• paralel (iki sıra): keçid tipli mətbəxlər üçün effektiv; sıralar arasında rahat keçid saxlanmalıdır;
• «L» formalı: ən universal həll; künc hissədə saxlama həlli düşünülməlidir;
• «U» formalı: geniş iş səthi və saxlama, amma kifayət qədər en tələb edir;
• ada ilə: böyük və açıq planlı sahələr üçün; ada iş üçbucağının bir nöqtəsini və ya hazırlıq zonasını daşıya bilər.

Keçidlər və təhlükəsizlik

Keçidlərin eni gündəlik rahatlığın açarıdır. Qarşı-qarşıya duran sıralar və ya ada ilə sıra arasında adətən təxminən 1–1,2 metr keçid tövsiyə olunur; iki nəfər tez-tez birlikdə işləyirsə, daha geniş keçid məntiqlidir. Qabyuyan maşının, sobanın və soyuducunun açılan qapıları keçidi tam bağlamamalıdır.

Təhlükəsizlik baxımından bişirmə paneli qapının yanında və ya keçid yolunun üstündə olmamalıdır. Panelin hər iki tərəfində qazan qoymaq üçün boş səth saxlamaq və paneli pəncərənin altına yerləşdirməmək (pərdə və külək riski) də tövsiyə edilir.

Mühəndis sistemləri planın bir hissəsidir

Yuyucunun yeri kanalizasiya xəttinə, bişirmə panelinin yeri aspirator kanalına və elektrik və ya qaz xəttinə bağlıdır. Yuyucunu kanalizasiya qaldırıcısından uzağa köçürmək borulara lazımi maililik vermək üçün döşəmənin qaldırılmasını tələb edə bilər. Qaz avadanlığının köçürülməsi isə müvafiq qaydalara və razılaşdırmaya tabedir.

Ona görə mətbəx planı santexnika və elektrik planları ilə eyni vaxtda hazırlanır: rozetkaların sayı və hündürlüyü, texnikanın ayrıca xətləri, iş səthi üzərində işıq.

Planı yoxlamaq üçün siyahı

• soyuducu, yuyucu və panel arasında maneəsiz yol varmı;
• yuyucu ilə panel arasında geniş hazırlıq səthi saxlanılıbmı;
• açılan qapılar bir-biri ilə və keçidlə toqquşurmu;
• zibil qabı yuyucuya və hazırlıq zonasına yaxındırmı;
• iş səthində kifayət qədər rozetka və kölgəsiz işıq varmı.

Zaferoğlu İnşaat mətbəx planlamasını dizayn layihəsində santexnika, elektrik və işıq planları ilə birlikdə işləyir və variantları kompüter modellərində göstərir. Mətbəxin ölçülərini, pəncərə və qapıların yerini və kanalizasiya çıxışını göndərin, iş üçbucağının variantlarını onun üzərində çəkək.