Neoklassik memarlıq: villada tanınan xüsusiyyətlər

Neoklassik villanı simmetriya, ordertipli sütunlar, karniz və dam həlli tanıdır. Üslubun əsas elementləri, nisbət qaydaları və müasir villada tipik səhvlər.

Neoklassik villa ilk baxışdan «sütunlu ev» kimi xatırlanır, amma üslubu yaradan sütunların özü deyil, onların tabe olduğu qaydalardır. XVIII əsrin ikinci yarısında Avropada antik memarlığa marağın yenidən oyanması ilə formalaşan bu istiqamət bəzəyi azaldıb aydın nisbətləri önə çəkdi. Bu gün Bakı ətrafında tikilən villalarda neoklassik dil geniş yayılıb, lakin onun düzgün və ya karikatura kimi alınması detalların məntiqindən asılıdır.

Simmetriya və mərkəzi ox

Neoklassik fasadın əsasında mərkəzi ox dayanır. Giriş qapısı bu ox üzərində yerləşir, pəncərələr və eyvanlar isə hər iki tərəfdə güzgü kimi təkrarlanır. Mərkəzi hissə çox vaxt irəli çıxarılır və ya portiklə vurğulanır, yan qanadlar isə sakit qalır.

Bu qayda plana da təsir edir. Fasadda simmetriya istəyən sifarişçi daxildə tamamilə sərbəst otaq düzülüşü planlaşdırırsa, pəncərələr bəzən otaq üçün yanlış yerə düşür: məsələn, vanna otağının ortasında böyük fasad pəncərəsi. Yaxşı layihədə plan ilə fasad birlikdə işlənir, texniki otaqlar isə ya arxa fasada, ya da simmetriyanı pozmayan yerlərə yığılır.

Sütunlar, portik və order sistemi

Klassik memarlıqda sütun təsadüfi dekor deyil. Dorik, ionik və korinf orderlərinin hər biri öz başlıq forması, gövdə nisbəti və üstündəki antablement quruluşu ilə fərqlənir. Neoklassik villada bu sistemlər sadələşdirilmiş şəkildə istifadə edilir, amma əsas məntiq qorunmalıdır: sütun yuxarıya doğru bir qədər incəlir, başlıq üstündəki tirə yük ötürürmüş kimi görünür, sütunlar arasındakı məsafə ritmik olur.

Tipik problem sütunun «yük daşımayan dekor» kimi görünməsidir. Məsələn, eyvan plitəsi konsolla saxlanılır, altında isə incə, sanki asılı qalmış sütunlar qoyulur. Yaxud iki mərtəbə hündürlüyündə sütunun diametri çox kiçik seçilir və portik zəif görünür. Konstruktiv həll ilə memarlıq formasını uzlaşdırmaq burada vacibdir: sütun real dayaq olmasa belə, onun ölçüsü yükü daşıya biləcəkmiş kimi görünməlidir.

Karniz, dam və fasadın üfüqi bölgüsü

Neoklassik fasad üfüqi olaraq üç hissəyə bölünür: sokl, əsas divar və yuxarıda karniz ilə tamamlanan hissə. Sokl daha ağır materialla, məsələn, daşla işlənir və binanı yerə «oturdur». Mərtəbələr arasında nazik qurşaq, damın altında isə daha qabarıq karniz olur.

Karniz yalnız bəzək deyil, suyu divardan uzaqlaşdıran elementdir. Onun çıxıntısı, damlama kəsiyi və üst səthinin meyli düzgün həll edilmirsə, fasadda tünd axın izləri tez görünür. Dam adətən maili və nisbətən sakit olur; kəsilmiş formalar və çox sayda dam pəncərəsi neoklassik görünüşü deyil, qarışıq üslubu xatırladır. Mansard dam da bu dildə istifadə edilir, amma onun hündürlüyü əsas fasad ilə balansda saxlanmalıdır.

Pəncərələr, açırımlar və detalların miqyası

Pəncərələr şaquli uzunsovdur və mərtəbələr üzrə eyni oxlarda yerləşir. Birinci mərtəbədə onlar daha hündür, yuxarı mərtəbədə bir qədər qısa ola bilər — bu, klassik iyerarxiyanı saxlayır. Pəncərə ətrafındakı haşiyələr, üstündəki kiçik fronton və ya karniz, altında isə dayaq detalları fasadın zənginliyini yaradır.

Miqyas burada həlledicidir. Böyük villada kiçik qəliblər itir, kiçik evdə isə ağır dekor fasadı sıxır. Ona görə də detal profillərinin ölçüsü binanın ümumi hündürlüyünə görə seçilir və vizualizasiyada müxtəlif məsafələrdən yoxlanılır.

Materiallar və tipik səhvlər

Neoklassik villada açıq rəngli təbii daş, dekorativ suvaq və ya fasad panelləri, metal məhəccərlər, taxta və ya taxta görünüşlü pəncərə çərçivələri geniş istifadə olunur. Rəng palitrası məhdud olur: bir əsas divar rəngi, ondan bir ton açıq və ya tünd detallar.

Ən çox rast gəlinən səhvlər bunlardır:

• bir fasadda həm klassik sütunlar, həm də müasir geniş panoram vitrajların nisbətsiz birləşməsi;
• simmetrik fasada sonradan əlavə edilən qaraj və ya texniki tikilinin oxu pozması;
• hər açırım üçün fərqli dekor seçilməsi, nəticədə ritmin itməsi;
• çox parlaq və ya çox sayda rəngin istifadəsi;
• karniz və qəliblərin su axını nəzərə alınmadan qurulması.

Neoklassik üslub sakit, aydın nisbətlərlə işlədikdə uzun illər köhnəlmir. Onun uğuru layihə mərhələsində plan, fasad və konstruksiyanın eyni məntiq üzrə qurulmasından asılıdır.

Zaferoğlu İnşaat-ın portfoliosunda neoklassik və klassik villa layihələri də yer alır; bu layihələrin vizualizasiyalarını saytın memarlıq bölməsində görmək mümkündür.