Passiv ev prinsipləri: az enerji ilə rahat mühit

Passiv ev isitmə və soyutmaya çox az enerji sərf edən, bunu isə güclü avadanlıqla yox, bina örtüyünün keyfiyyəti ilə əldə edən konsepsiyadır. Onun əsasını beş prinsip təşkil edir.

Adi evdə rahat temperatur güclü qazan və ya kondisionerlə təmin olunur: nə qədər istilik itirilirsə, o qədər də yenidən istehsal edilir. Passiv ev yanaşması sualı tərsinə qoyur: itkini elə azaltmaq olarmı ki, istehsal etməyə demək olar ki, ehtiyac qalmasın? Bu konsepsiya 1990-cı illərdə Almaniyada formalaşıb və bu gün müxtəlif iqlimlərdə tətbiq olunur. Onun gücü yeni texnologiyada yox, sadə fiziki prinsiplərin ardıcıl və diqqətli icrasındadır.

Passiv ev nə deməkdir

"Passiv" sözü evin isitmə və soyutma tələbatının əsasən passiv mənbələrlə, yəni günəş şüası, sakinlərin və məişət cihazlarının istiliyi hesabına qarşılanmasını ifadə edir. Standartı müəyyən edən Passivhaus İnstitutunun meyarlarına görə, isitməyə illik tələbat kvadratmetrə 15 kilovat-saatı keçməməli, bina 50 paskal təzyiq fərqində sınaqdan keçirilərkən saatda öz həcminin 0,6 qatından çox hava itirməməlidir.

Bu rəqəmlər sertifikat üçün vacibdir, amma sertifikat almaq niyyəti olmayan layihə də eyni prinsiplərdən faydalana bilər. Hər bir prinsip ayrı-ayrılıqda da evi daha rahat və qənaətli edir.

Beş əsas prinsip

• Güclü və fasiləsiz istilik izolyasiyası: divarlar, dam və döşəmə bütöv izolyasiya "paltarı" ilə örtülür.
• İstilik körpüsüz detallar: eyvanlar, bünövrə, pəncərə birləşmələri izolyasiya xəttini kəsməyəcək şəkildə layihələndirilir.
• Hava kipliyi: bina örtüyündə nəzarətsiz hava sızmaları aradan qaldırılır, hava yalnız planlanmış yollarla dəyişir.
• Yüksək keyfiyyətli pəncərələr: adətən üçqat şüşə paketi, isti çərçivə və izolyasiyalı profil, düzgün montajla.
• Rekuperasiyalı mexaniki ventilyasiya: çıxan havanın istiliyi (yayda isə sərinliyi) daxil olan təzə havaya ötürülür.

Bu prinsiplər bir-birindən asılıdır. Kip bina ventilyasiyasız sağlam olmaz, güclü izolyasiya isə körpülər qalanda kif riskini artırar. Ona görə də passiv ev ayrı-ayrı "yaxşı materialların" cəmi deyil, bütöv sistemdir.

Sakinlər üçün fərq ilk növbədə rahatlıqda hiss olunur. Divar və pəncərə səthləri otaq havasına yaxın temperaturda qaldığı üçün pəncərə yanında soyuq axın və ya "soyuq divar" hissi olmur. Otaqlar arasında temperatur fərqi azalır, qapalı pəncərələrlə belə hava təzə qalır, küçə səsi və toz daha az daxil olur. İsitmə sistemi isə sadələşir: bəzi layihələrdə ənənəvi radiatorlar əvəzinə ventilyasiya havasının azca qızdırılması və ya bir neçə kiçik isitmə cihazı kifayət edir. Bu, texniki otağın ölçüsünü və avadanlığın sayını azaldır.

Forma və planlama

Passiv ev layihəsi eskizdən başlayır. Yığcam forma, yəni həcmə nisbətən az xarici səth, itkiləri azaldır; çoxlu çıxıntı, künc və konsolu olan bina eyni sahədə daha çox istilik itirir. Pəncərələrin oriyentasiyası günəş qazancını idarə edir: qışda cənub şüşələri pulsuz istilik verir, yayda isə kölgə elementləri tələb edir.

Planlamada texniki otaq, ventilyasiya kanallarının marşrutu və rekuperatorun yeri də ilk mərhələdə nəzərə alınır. Sonradan tavan altında kanallar üçün yer axtarmaq həm estetikaya, həm də tavan hündürlüyünə zərər verir.

İsti iqlimdə passiv ev

Passiv ev yalnız soyuq ölkələr üçün deyil. İsti yayı olan bölgələrdə eyni prinsiplər soyutma yükünü azaldır: izolyasiya istiliyi çöldə saxlayır, kip bina isti havanın içəri sızmasına imkan vermir, rekuperator isə çıxan sərin havanın enerjisini qismən geri qaytarır.

Amma burada vurğu dəyişir. Günəşdən qorunma əsas məsələyə çevrilir: xarici jalüzlər, çıxıntılar və düzgün g-dəyərli şüşə. Daxili istilik mənbələri, məsələn, məişət cihazları və işıqlandırma da nəzərə alınmalıdır. Rütubətli iqlimdə rütubəti tənzimləyən ventilyasiya qurğuları daha uyğun ola bilər. Gecə sərinliyindən istifadə edərək havalandırma da strategiyanın bir hissəsidir.

Başlamazdan əvvəl bilmək lazım olanlar

• Passiv ev prinsipləri layihənin ilk eskizindən tətbiq olunanda ən səmərəli olur.
• Enerji balansı xüsusi proqramlarla hesablanır; təxmini qərarlar kifayət etmir.
• Tikintidə detal keyfiyyəti həlledicidir: hava kipliyi lentinin hər tikişi, hər keçid nöqtəsi.
• Hava kipliyi sınağı işlər bitməzdən, bəzək hələ vurulmamışdan əvvəl aparılanda aşkarlanan boşluqları düzəltmək asan olur.
• Sakinlər ventilyasiya sisteminin necə işlədiyini və filtrlərin dəyişdirilməsini bilməlidir.

Passiv ev prinsiplərini Zaferoğlu İnşaat-ın memarlıq layihəsində eskiz və kompüter modeli mərhələsində nəzərə almaq mümkündür, tikinti isə layihədəki həllərə uyğun aparılır. Passiv ev prinsiplərinin çoxu pulsuzdur, əgər ilk eskizdə nəzərə alınarsa: evin forması, oriyentasiyası və pəncərələrin ölçüsü.