Fərdi evdə günəş panelləri: dam və sistem planlaması

Günəş panellərinin səmərəsi damın istiqamətindən, kölgədən və sistemin evin istehlakına uyğunluğundan asılıdır. Bunları tikinti və ya dam təmirindən əvvəl planlamaq daha asandır.

Günəşli günlərin çox olduğu iqlimdə damı elektrik stansiyasına çevirmək fikri təbii görünür. Amma eyni sayda panel iki evdə tamamilə fərqli nəticə verə bilər. Birində sistem gün ərzində istehlakın xeyli hissəsini qarşılayır, digərində isə kölgə, səhv bucaq və ya evin tələbatına uyğun gəlməyən sxem səbəbindən gözləntini doğrultmur. Günəş sistemi texniki avadanlıq olmaqla yanaşı, dam və ev layihəsinin də bir hissəsidir.

Əvvəlcə istehlakı anlayın

Panel sayını seçməzdən əvvəl evin nə qədər və nə vaxt elektrik işlətdiyini bilmək lazımdır. Son bir ilin elektrik hesabları mövsümi fərqi göstərir: yayda kondisionerlər, qışda elektrik qızdırıcıları və ya istilik nasosu yükü artırır.

Vaxt amili də vacibdir. Panellər gündüz enerji istehsal edir. Evdə gündüz çox adam olursa, kondisioner, su nasosu və ya hovuz filtri bu saatlarda işləyirsə, istehsal birbaşa istifadə olunur. Ailə gündüz evdə olmursa və əsas istehlak axşama düşürsə, ya şəbəkə ilə mübadilə, ya da akkumulyator məsələsi önə çıxır.

Dam: istiqamət, bucaq və kölgə

Şimal yarımkürəsində cənuba baxan dam maili panellər üçün ən əlverişli səth sayılır. Şərq və qərb istiqamətli damlar da istifadə oluna bilər: ümumi istehsal bir qədər az olsa da, səhər və axşam saatlarına daha bərabər paylanır. Şimala baxan maili dam isə adətən uyğun seçim deyil.

Kölgə gözlənildiyindən daha böyük təsir göstərir. Baca, havalandırma çıxışı, peyk antenası, qonşu bina və ya hündür ağacın salındığı kiçik kölgə belə panellərin ardıcıl birləşdirildiyi zəncirdə bütün sıranın istehsalını aşağı sala bilər. Bunun qarşısını almaq üçün panellər kölgədən kənarda yerləşdirilir və ya hər panelin ayrıca idarə olunduğu avadanlıq seçilir.

Düz damlarda panellər xüsusi dayaqlarla bucaq altında qoyulur. Burada sıralar arasındakı məsafə elə hesablanmalıdır ki, qışda alçaq günəş altında bir sıra digərini kölgələməsin.

Konstruksiya və hidroizolyasiya

Panellər, dayaqlar və onlara təsir edən külək yükü dam konstruksiyasına əlavə yük verir. Yeni tikilən evdə bunu layihədə nəzərə almaq asandır. Mövcud damda isə quraşdırmadan əvvəl dirəklərin, örtüyün və bərkitmə nöqtələrinin vəziyyəti mütəxəssis tərəfindən yoxlanmalıdır.

Dayaqların bərkidilməsi üçün dam örtüyünün deşilməsi sızma riskidir. Hər keçid nöqtəsi örtük növünə uyğun kipləşdirici elementlərlə bağlanmalıdır. Dam örtüyünün tezliklə dəyişdirilməsi planlaşdırılırsa, bunu panellərdən əvvəl etmək məntiqlidir; əks halda panelləri söküb yenidən quraşdırmaq lazım gələcək.

Kabel marşrutu da əvvəlcədən düşünülür: dam altından, fasad boyunca və ya texniki şaxtadan keçən xətlər, invertorun yeri və texniki qulluq üçün girişin olması.

Sistem növləri

• Şəbəkəyə qoşulan sistem: artıq enerji şəbəkəyə verilir, çatışmayan hissə şəbəkədən alınır. Akkumulyator olmadığı üçün sadədir, amma şəbəkə kəsiləndə təhlükəsizlik baxımından adətən o da dayanır.
• Avtonom sistem: şəbəkəyə çıxışı olmayan yerlər üçün. Akkumulyator tutumu və ehtiyat mənbə buludlu günləri nəzərə alaraq hesablanır.
• Hibrid sistem: şəbəkəyə qoşuludur və akkumulyatoru var; axşam istehlakını və qısa kəsintiləri qarşılaya bilər.

Şəbəkəyə qoşulma qaydaları, sayğac və icazə tələbləri yerli enerji təchizatı təşkilatı ilə əvvəlcədən dəqiqləşdirilməlidir.

Akkumulyator seçimi ayrıca diqqət tələb edir. Onun tutumu evin axşam və gecə istehlakına görə hesablanır, amma yerləşdirmə şərtləri də önəmlidir: akkumulyatorlar həddən artıq istidən və şaxtadan qorunmalı, havalandırılan yerdə, yaşayış otaqlarından ayrı saxlanmalıdır. Yay aylarında qızmayan texniki otaq və ya kölgəli, qorunan bölmə bunun üçün uyğundur. Yanğın təhlükəsizliyi ilə bağlı istehsalçının tələbləri və quraşdırma məsafələri layihədə əks olunmalıdır.

Planlama üçün yoxlama siyahısı

• Son bir ilin elektrik istehlakını aylar üzrə toplayın.
• Damın istiqamətini, maililiyini və kölgə salan elementləri qeyd edin.
• Dam konstruksiyasının və örtüyünün vəziyyətini yoxlatdırın.
• İnvertor və akkumulyator üçün quru, havalandırılan və əlçatan yer ayırın.
• Tozlu mühitdə panellərin təmizlənməsi üçün təhlükəsiz giriş yolunu nəzərdə tutun.
• Avadanlığın zəmanət şərtlərini və texniki qulluq cədvəlini yazılı alın.

Zaferoğlu İnşaat fərdi evlərin tikintisində dam örtüklərinin qurulmasını da həyata keçirir, memarlıq layihəsində isə damın forması və istiqaməti evin ümumi planı ilə birlikdə işlənir. Panelləri bu gün qoymasanız da, damda cənub yamacını və kabel keçidini layihədə saxlamaq sonradan xeyli iş azaldır.