Fasadda günəşdən qorunma: lamellər, çıxıntılar və pergola

Günəş istiliyini şüşəyə çatmazdan əvvəl, fasadın xaricində saxlamaq otaqda pərdə çəkməkdən qat-qat təsirlidir. Lamel, çıxıntı və pergolanın hər birinin öz yeri var.

Böyük vitrajlı modern ev gündüz işıqla dolur, amma yay günortasından sonra həmin şüşələr otağı istixanaya çevirə bilər. Kondisionerin gücünü artırmaq problemin nəticəsi ilə mübarizədir. Daha ağıllı yol günəş istiliyini şüşəyə çatmazdan əvvəl saxlamaqdır. Fasadda günəşdən qorunma elementləri həm enerji səmərəliliyinin, həm də memarlıq ifadəsinin bir hissəsidir.

Niyə xarici qoruma daxilidən daha təsirlidir

Günəş şüası şüşədən keçib otaq səthlərinə düşəndə istiliyə çevrilir. Daxili pərdə və ya jalüz şüanın bir hissəsini geri qaytarır, amma istiliyin xeyli hissəsi artıq otağın içində qalır: pərdənin özü qızır və istiliyi havaya verir. Xarici element isə şüanı şüşəyə çatmadan kəsir, istilik fasadın çölündə qalır və hava ilə aparılır.

Buna görə isti iqlimdə böyük şüşə səthləri olan binalarda xarici günəş qoruması çox vaxt ən səmərəli tədbirlərdən biri sayılır. Daxili pərdələr isə işıq və məxfilik üçün tamamlayıcı rol oynayır.

Üfüqi çıxıntılar və eyvanlar

Çıxıntı pəncərənin üstündən irəli uzanan üfüqi elementdir: beton plitə, dam kənarı, eyvan və ya yüngül kozırok. Onun işi günəşin yüksəkliyinə əsaslanır. Yayda günorta günəşi yüksəkdə olduğu üçün qısa çıxıntı belə pəncərəni kölgədə saxlayır, qışda isə alçaq günəş altından keçib otağa daxil olur.

Bu effekt ən yaxşı cənub fasadında işləyir. Çıxıntının dərinliyi pəncərənin hündürlüyünə və yerin coğrafi enliyinə görə hesablanır; çox dərin çıxıntı qış günəşini də kəsir və otağı qaraldır, çox qısa çıxıntı isə yayda kifayət etmir. Şərq və qərb fasadlarında səhər və axşam günəşi alçaq bucaqla gəldiyi üçün üfüqi çıxıntının təsiri azdır.

Şaquli və hərəkətli lamellər

Lamellər fasad qarşısında sıra ilə düzülmüş zolaqlardır: alüminium, taxta, kompozit və ya keramika. Şaquli lamellər şərq və qərb fasadlarında alçaq bucaqla gələn şüanı yan tərəfdən kəsir və eyni zamanda küçədən baxışa qarşı məxfilik yaradır. Üfüqi lamellər isə çıxıntının funksiyasını daha yüngül formada yerinə yetirir.

Sabit lamellər sadədir və texniki qulluq az tələb edir, amma günün və ilin bütün vaxtlarına eyni cür uyğun gəlmir. Hərəkətli lamellər əl ilə və ya motorla fırlanır: səhər açıq, günorta qapalı, qışda tam açıq vəziyyətə gətirilir. Motorlu sistemlər günəş və külək sensorları ilə avtomatik idarə oluna bilər; güclü küləkdə lamellərin qorunma vəziyyətinə keçməsi üçün bu, vacibdir.

Lamel addımı və eni işıq və mənzərə ilə kölgə arasında balans yaradır. Çox sıx düzülmüş lamellər otağı qaraldır və süni işığa ehtiyacı artırır, buna görə də onların parametrləri fasadın istiqamətinə və otağın funksiyasına görə seçilir.

Pergolalar və xarici jalüzlər

Pergola terras və ya böyük vitrajlı qonaq otağının qarşısında aralıq kölgə zonası yaradır. Sabit tirli pergola şüanı qismən səpələyir, üstünə dırmaşan bitkilər isə yayda sıx kölgə, qışda yarpaqlar töküləndə işıq verir. Fırlanan alüminium lamelli bioklimatik pergolalar kölgənin dərəcəsini tənzimləməyə və yağış zamanı damı bağlamağa imkan verir.

Xarici rulon jalüzlər və tekstil ekranlar pəncərənin xaricində şaquli pərdə kimi enir. Onlar böyük vitrajlar üçün praktikdir, çünki qapalı olmayanda fasadın görünüşünə demək olar ki, təsir etmir. Tekstil ekranların parça sıxlığı həm kölgəni, həm də içəridən çölə baxışın aydınlığını müəyyən edir. Külək yükü və bərkitmə detalları bu sistemlərdə xüsusi hesablanmalıdır.

Memarlıqla vəhdət

Günəşdən qorunma sonradan fasada əlavə olunan detal kimi planlananda çox vaxt yad görünür. Layihənin əvvəlində düşünüləndə isə fasadın əsas memarlıq motivinə çevrilir: dərin pəncərə çərçivələri, ritmik lamel sıraları, eyvanların kölgə xətti. Klassik villalarda qalın divar yamacları, arkadalar və taxta panjurlar eyni funksiyanı ənənəvi dillə yerinə yetirir.

Material seçimində davamlılıq önə çıxır. Günəş, toz və temperatur dəyişmələri altında taxta müntəzəm qulluq tələb edir, alüminium və kompozitlər daha az qayğı istəyir. Hərəkətli sistemlərdə mexanizmlərin təmizlənməsi və yoxlanılması üçün giriş imkanı nəzərdə tutulmalıdır.

Qısa seçim bələdçisi

• Cənub fasadı: üfüqi çıxıntı, eyvan və ya üfüqi lamellər.
• Şərq və qərb fasadı: şaquli və ya hərəkətli lamellər, xarici jalüzlər, pergola.
• Şimal fasadı: adətən xüsusi günəş qoruması tələb etmir.
• Böyük vitrajlar: xarici rulon sistemlər və günəşdən qoruyucu şüşə birlikdə.
• Terraslar: pergola, dırmaşan bitkilər və tənzimlənən lamelli dam.

Zaferoğlu İnşaat modern və klassik villa layihələrində fasad həllərini eskiz və kompüter modelləri ilə işləyir, bu da günəşdən qorunma elementlərinin fasadda necə görünəcəyini əvvəlcədən qiymətləndirməyə imkan verir. Yayda hansı otaqların günortadan sonra qızdığını qeyd edin; lamel və ya çıxıntıya ehtiyacı olan fasad adətən elə odur.