Yaşıl dam: istilik, yağış suyu və tələblər

Yaşıl dam binanı yay istisindən qoruyur, yağış suyunu ləngidir və istifadə olunmayan səthi canlı məkana çevirir. Onun üçün isə yük, hidroizolyasiya və drenaj baştan hesablanmalıdır.

Şəhərdə düz damlar çox vaxt boş qalır: günəş altında qızan bitum səthi, havalandırma çıxışları və kondisioner blokları. Yaşıl dam bu səthi bitki örtüyü ilə örtərək həm binaya, həm də ətraf mühitə fayda verir. Amma bitki qatı damın üstünə sadəcə torpaq tökməklə yaranmır; bu, dəqiq hesablanmış çoxqatlı sistemdir və layihənin əvvəlində planlaşdırılmalıdır.

Yaşıl damın faydaları

• Yay istisindən qorunma: bitki və torpaq qatı dam səthinin günəşdə həddən artıq qızmasının qarşısını alır, altındakı otaqlara istilik axını azalır.
• Yağış suyunun ləngidilməsi: substrat suyu hopdurub saxlayır və bir hissəsini buxarlandırır, qalanını drenaj sisteminə tədricən verir. Güclü leysanda kanalizasiyaya düşən yük azalır.
• Hidroizolyasiyanın qorunması: örtük ultrabənövşəyi şüa və temperatur dəyişmələrindən qorunur, bu da onun xidmət müddətinə müsbət təsir edir.
• Səs izolyasiyası: bitki qatı yağış və yuxarıdan gələn səslərin bir hissəsini udur.
• Ekoloji və vizual dəyər: şəhərdə quşlar və həşəratlar üçün yaşıl zona, yuxarı mərtəbələrdən baxanda isə boz dam əvəzinə bitki örtüyü.

Ekstensiv və intensiv yaşıl dam

Ekstensiv dam nazik substrat qatı ilə qurulur və quraqlığa davamlı, az qulluq tələb edən bitkilərlə örtülür: sedum növləri, bəzi otlar və yerə yayılan bitkilər. Ağırlığı nisbətən azdır, üstündə gəzmək nəzərdə tutulmur, ildə bir neçə dəfə yoxlama kifayət edir. Mövcud binaların damına tətbiq üçün daha realdır, amma yenə də konstruksiya hesablanmalıdır.

İntensiv dam əsl bağdır: qalın torpaq qatı, çəmən, kollar, bəzən kiçik ağaclar, yollar və istirahət zonaları. Ağırlığı xeyli böyükdür, suvarma sistemi və müntəzəm bağban qulluğu tələb edir. Adətən yeni tikilən binalarda, istismar olunan dam terrası kimi planlanır.

Aralıq, yəni yarımintensiv həll də mövcuddur: orta qalınlıqlı substrat və daha müxtəlif bitkilər, amma tam bağ qədər ağır olmayan quruluş.

Qat quruluşu

Yaşıl damın tipik "pastası" aşağıdan yuxarıya belədir:

• dam plitəsi və maililik yaradan qat;
• buxar izolyasiyası və istilik izolyasiyası (inversiya sxemində izolyasiya hidroizolyasiyanın üstündə olur);
• kökə davamlı hidroizolyasiya və ya adi hidroizolyasiya üstündə ayrıca kök qoruyucu təbəqə;
• qoruyucu keçə;
• drenaj qatı: suyu yığan və artığını axıdan xüsusi profilli lövhələr və ya çınqıl;
• filtr geotekstili: substratın drenaja yuyulmasının qarşısını alır;
• yüngül bitki substratı;
• bitki örtüyü.

Adi bağ torpağı dam üçün uyğun deyil: islananda çox ağırlaşır, sıxlaşır və drenajı bağlayır. Dam üçün xüsusi hazırlanmış yüngül mineral əsaslı substratlar istifadə olunur.

Konstruksiya və təhlükəsizlik tələbləri

Ən vacib məsələ yükdür. Hesablama quru deyil, suyu tam hopdurmuş substratın çəkisi, qar, insanlar və mebel yükü nəzərə alınaraq aparılır. Bu hesabı konstruktor mühəndis verməlidir; mövcud binada yaşıl dam qurmaq istəyi mütləq konstruksiyanın yoxlanmasından başlamalıdır.

Hidroizolyasiya yaşıl damda sonradan asanlıqla yoxlanıla bilmir, çünki üstü bitki və torpaqla örtülüdür. Buna görə hidroizolyasiya qatı quraşdırıldıqdan sonra, drenaj və substrat qoyulmazdan əvvəl su ilə sınaqdan keçirilməlidir. Parapet, damın kənarları, qapı ağızları və drenaj qıflarının ətrafında bitkisiz çınqıl zolaqları saxlanılır: bunlar həm yoxlama üçün giriş, həm də yanğın təhlükəsizliyi baxımından vacibdir.

Küləkli yerlərdə yüngül substratın və bitkilərin sovrulmaması üçün tədbirlər görülür. İstifadə olunan damda isə kənarlarda məhəccər və ya parapet tələb olunur.

Damda texniki avadanlıq da varsa, məsələn, kondisioner blokları və ya günəş panelləri, onların yeri, xidmət yolları və bərkitmə dayaqları bitki qatı qurulmazdan əvvəl müəyyənləşdirilməlidir. Sonradan hidroizolyasiyanı deşərək dayaq quraşdırmaq yaşıl damda sızmanın ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir.

Qulluq və suvarma

Ekstensiv dam ilin quraq aylarında belə adətən təbii yağıntı ilə yaşayır, amma yerləşmə ilk mövsümündə suvarma tələb edə bilər. İsti və quraq iqlimdə damla suvarma sistemi planlamaq məntiqlidir. İlə bir-iki dəfə alaq otlarının təmizlənməsi, drenaj qıflarının yoxlanılması və boş qalan yerlərə bitki əkilməsi lazımdır. İntensiv damda qulluq adi bağ qulluğu kimidir.

Fərdi evlər və yaşayış kompleksləri tikən Zaferoğlu İnşaat yaşıl dam ideyasını memarlıq layihəsi mərhələsində binanın konstruksiyası ilə birlikdə nəzərdən keçirə bilər. Yaşıl damı mövcud binada düşünürsünüzsə, əvvəlcə plitənin yük hesabını tapın; qalan qatları onun əsasında seçmək olar.