Enerji səmərəli ev layihəsi: forma, həcm və planlama

Evin enerji tələbatının böyük hissəsi avadanlıq seçilməzdən əvvəl, forma, həcm və planlama qərarları ilə müəyyən olunur. Bu qərarlar demək olar ki, əlavə xərc tələb etmir.

Enerji səmərəliliyi çox vaxt texnika ilə əlaqələndirilir: istilik nasosu, günəş panelləri, ağıllı termostat. Halbuki evin nə qədər enerji tələb edəcəyi daha əvvəl, memarın masasında həll olunur. Forma, həcm, otaqların düzülüşü və şüşə sahəsi elə qərarlardır ki, onları tikintidən sonra dəyişmək mümkün deyil. Düzgün qərar isə çox vaxt əlavə material və ya avadanlıq tələb etmir, sadəcə düşünülmüş planlamadır.

Yığcam forma: az səth, az itki

Bina istiliyi xarici səthləri vasitəsilə itirir. Eyni daxili həcmə malik iki evdən çoxlu çıxıntı, künc, eyvan və sınıq dam xətti olanın xarici səthi daha böyükdür, deməli, itkisi də daha çoxdur. Kub və ya sadə düzbucaqlı forma bu baxımdan ən səmərəlisidir.

Bu, evin darıxdırıcı olmalı olduğu anlamına gəlmir. Memarlıq ifadəsi fasadın materialları, pəncərələrin ritmi, kölgə elementləri və ya terraslar vasitəsilə yaradıla bilər; bu elementlər isti həcmdən kənarda qalır. Mürəkkəb forma seçiləndə isə hər əlavə künc və konsol istilik körpüsü riskini və izolyasiya detallarının sayını artırdığı üçün ayrıca diqqət tələb edir.

İkimərtəbəli ev eyni sahəli birmərtəbəli evdən adətən daha yığcamdır: dam və bünövrə sahəsi yarıya enir. Birmərtəbəli planın rahatlıq üstünlükləri varsa, bu itki yaxşı izolyasiya ilə kompensasiya edilməlidir.

İsti və bufer zonalar

Evin bütün hissələri eyni temperatur tələb etmir. Yaşayış otaqları, yataq otaqları və hamamlar daimi rahatlıq istəyir. Qaraj, anbar, texniki otaq, qış bağı və ya giriş vestibülü isə daha aşağı temperaturda qala bilər.

Bu fərqdən istifadə etmək üçün planlamada zonalar ayrılır. Bufer otaqlar soyuq tərəfə, məsələn, şimal fasadına və ya küləyin əsdiyi istiqamətə yerləşdirilir və isti həcmi xarici havadan ayırır. Qaraj evə bitişikdirsə, onunla ev arasındakı divar və qapı xarici divar kimi izolyasiya olunur. Giriş vestibülü, yəni iki qapı arasındakı kiçik məkan, qapı hər açılanda isti havanın çölə çıxmasını azaldır.

Şüşə sahəsi: nə qədər və harada

Böyük vitrajlar gözəl mənzərə və işıq verir, amma ən yaxşı şüşə paketi də izolyasiyalı divardan pis izolyasiya edir. Şüşə sahəsinin fasadlar üzrə paylanması enerji balansına birbaşa təsir göstərir.

Səmərəli yanaşmada şüşənin böyük hissəsi günəş qazancının idarə oluna bildiyi tərəfə yönəldilir, şimalda pəncərələr işıq üçün kifayət edən ölçüdə saxlanılır, qərbdə isə böyük şüşə səthləri yalnız effektiv kölgə ilə planlanır. Pəncərənin otaqdakı yeri də önəmlidir: tavana yaxın yüksək pəncərə gün işığını otağın dərinliyinə daha yaxşı aparır, döşəməyə qədər şüşə isə işıqdan çox istilik mübadiləsi sahəsini artırır.

Yaxşı layihədə bu qərarlar hər otaq üçün ayrıca verilir: mətbəxə səhər işığı, qonaq otağına qış günəşi, yataq otağına isə yay axşamında qızmayan pəncərə.

Həcm və tavan hündürlüyü

Hündür tavanlar genişlik hissi yaradır, amma isidilən və soyudulan həcmi artırır. İsti hava yuxarı qalxdığı üçün çox hündür otaqlarda insan olan zonada rahat temperaturu saxlamaq daha çətindir. Buna görə ikinci işıq, qalereya və ya çox hündür tavanlar evin əsas bir-iki məkanı üçün seçilir, bütün otaqlara tətbiq olunmur. Belə məkanlarda isti döşəmə kimi aşağıdan işləyən isitmə üsulları daha rahat nəticə verir.

Pilləkən də həcm məsələsidir. Açıq pilləkən isti havanı yuxarı mərtəbəyə daşıyır; bu, qışda faydalı, yayda isə problem ola bilər. Pilləkən boşluğunun yuxarısında açılan pəncərə yayda təbii baca effekti ilə isti havanı çölə çıxarmağa kömək edir.

Təbii havalandırma və texniki sistemlərin yeri

Qarşılıqlı fasadlarda açılan pəncərələr yay gecələrində evi təbii yolla sərinlətməyə imkan verir. Planlamada bu, otaqların hər iki tərəfə açılması və daxili qapıların hava axınına mane olmaması deməkdir.

Texniki otaq evin mərkəzinə yaxın yerləşəndə borular və kanallar qısa olur, itkilər azalır. Mətbəx, hamamlar və texniki otağın bir-birinə yaxın düşməsi isti su xətlərini qısaldır. Havalandırma kanalları, günəş panelləri üçün kabel yolu və istilik nasosunun xarici bloku üçün yer ilk eskizdə ayrılır.

Layihə mərhələsində yoxlama

• Evin forması nə qədər yığcamdır, hansı çıxıntılar həqiqətən lazımdır?
• Bufer zonalar soyuq tərəfdə yerləşibmi?
• Şüşə sahəsi fasadlar üzrə düşünülüb paylanıbmı, qərb vitrajlarının kölgəsi varmı?
• Hündür məkanlar yalnız lazım olan yerlərdədirmi?
• Qarşılıqlı havalandırma üçün plan açıqdırmı?
• Texniki otaq, kanallar və avadanlıq üçün yer eskizdə ayrılıbmı?

Zaferoğlu İnşaat ev layihəsinin eskizlərində və kompüter modelində forma və pəncərə variantlarını enerji səmərəliliyi baxımından müqayisə etməyə imkan verir. Yığcam və mürəkkəb formalı iki variantı eyni sahə üçün eskizdə yan-yana qoymaq enerji fərqini ən aydın göstərən addımdır.