Yamacda və ya dar sahədə hovuz: konstruktiv həllər

Meyilli və ya dar sahədə hovuz qurmaq mümkündür, amma torpaq təzyiqi, dayaq divarları, giriş yolu və drenaj düz sahəyə nisbətən daha diqqətli hesab tələb edir.

Bakı ətrafındakı bağ sahələrinin bir hissəsi yamacda yerləşir, şəhərə yaxın ərazilərdə isə torpaq sahələri çox vaxt dar və uzun olur. Belə sahələrin sahibləri hovuz istəyəndə ilk sual «mümkündürmü?» olur. Cavab əksər hallarda müsbətdir, amma burada hovuz sadəcə torpaqda qazılmış çuxur deyil, torpağın özü ilə qarşılıqlı işləyən konstruksiyadır. Yamacda hovuz həm gözəl mənzərə, həm də düz sahədə olmayan mühəndis məsələləri deməkdir.

Əvvəlcə torpağı öyrənmək

Meyilli sahədə hər şey geoloji məlumatdan başlayır. Torpağın növü, qatların ardıcıllığı, qrunt suyunun səviyyəsi və yamacın dayanıqlığı hovuzun harada və necə yerləşə biləcəyini müəyyən edir. Gil torpaq nəmlənəndə şişir, quruyanda çökür; qum və çınqıl qatları suyu yaxşı keçirir, amma qazıntı zamanı dağıla bilər. Yamac boyunca yeraltı su axını varsa, hovuzun arxasında drenaj olmadan divara daim təzyiq düşəcək.

Topoqrafik plan və geoloji kəşfiyyat nəticəsində konstruktor hovuzun hansı hissəsinin torpağa gömüləcəyini, hansı hissəsinin isə torpaqdan çıxacağını müəyyən edir.

Yarıgömülü və qaldırılmış hovuz

Yamacda hovuz adətən qismən torpağa girir, qismən isə torpaq səviyyəsindən yuxarıda qalır. Belə halda çanağın divarları fərqli yüklərlə işləyir:

• yamacın yuxarı tərəfində divar torpağın itələməsinə qarşı dayanır, hovuz boş olanda bu təzyiq ən böyükdür;
• aşağı tərəfdə divar suyun təzyiqini saxlayır və arxasında torpaq dayağı olmaya bilər;
• yan divarlarda yük dəyişkəndir və armaturlama buna uyğun hesablanır.

Aşağı tərəfdə açıq qalan divar tez-tez daşqın kənarı kimi istifadə olunur: su kənardan aşağıdakı tutum kanalına tökülür və hovuz mənzərəyə qovuşurmuş kimi görünür. Bu effekt gözəldir, amma konstruksiya üçün ayrıca tutum çəni, daha güclü hidroizolyasiya və dəqiq səviyyə tələb edir.

Dayaq divarları və drenaj

Hovuz üçün yamacda düz meydança yaratmaq çox vaxt dayaq divarları ilə mümkün olur. Bu divarlar hovuzun konstruksiyasından ayrı işləyə və ya onunla birləşə bilər; seçim konstruktiv hesabdan asılıdır. Hər iki halda divarın arxasında drenaj qatı və su çıxışı olmalıdır. Drenajsız dayaq divarında yağış suyu yığılır, təzyiq artır, divar çatlayır və ya əyilir.

Yamacdan aşağı axan səth suyu da hovuzdan kənara yönəldilməlidir. Hovuzun yuxarı tərəfində qanov və ya drenaj xətti suyu tutub yan tərəfə ötürür. Əks halda leysan zamanı palçıqlı su hovuza dolur.

Dar sahədə hovuz

Dar və uzun sahədə əsas məhdudiyyət eni və qonşu sərhədlərə məsafədir. Burada tez-tez aşağıdakı həllər seçilir:

• uzun və dar üzgüçülük hovuzu: sahənin formasına uyğundur, üzmək üçün kifayət qədər uzunluq verir;
• kiçik batıq hovuz: az yer tutur, əsasən sərinləmək və istirahət üçündür;
• evə bitişik, terras səviyyəsində yerləşən hovuz: həyətin qalan hissəsini açıq saxlayır;
• əks axın qurğusu: qısa hovuzda yerində üzməyə imkan verir.

Qonşu binanın təməlinə və sərhəd hasarına çox yaxın qazıntı onların oturmasına təsir edə bilər. Belə hallarda qazıntı divarları müvəqqəti bərkidilir, iş ardıcıllığı mərhələlərlə aparılır.

Tikinti prosesi və giriş

Dar və meyilli sahədə texnikanın içəri girməsi özü problemdir. Ekskavator, beton nasosu və material maşını üçün yol, torpağın harada yığılacağı və necə çıxarılacağı əvvəlcədən planlanır. Bəzən kiçik ölçülü texnika və mərhələli betonlama seçilir, bu isə iş qrafikinə təsir edir. Evin tikintisi ilə eyni vaxtda aparılan hovuz işləri texnika və girişi daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir.

Layihədən əvvəl yoxlama siyahısı

• Topoqrafik plan və geoloji kəşfiyyat nəticələri varmı?
• Hovuzun hansı tərəfi torpaqda, hansı tərəfi açıqda qalacaq?
• Dayaq divarlarının arxasında drenaj nəzərdə tutulubmu?
• Yamacdan gələn səth suyu necə yönləndiriləcək?
• Qonşu tikililərə və sərhədə məsafə nə qədərdir?
• Texnika və beton maşını sahəyə necə girəcək?
• Texniki otaq üçün yamacın hansı səviyyəsində yer var?

Meyilli sahədə hovuzun yerini seçmək üçün Zaferoğlu İnşaat relyefin topoqrafik və qruntun geoloji xəritəsindən istifadə edir, qazıntını isə bu məlumatlara görə planlayır. Sahənizin enini və meyilliyini topoqrafik planda göstərin, hovuzun hansı tipinin oraya sığdığını eskizlə yoxlayaq.