Bağda dayaq divarları və terraslama

Meyilli sahədə torpağı saxlayan divarın növləri, drenajın niyə həlledici olduğu və yamacı pillələrə bölərkən nələrə diqqət etmək lazımdır.

Yamacda yerləşən sahə ilk baxışda problem kimi görünür: yağış suyu aşağı axır, torpaq sürüşür, bağ mebelini qoymağa düz yer tapılmır. Halbuki düzgün terraslanan meyilli həyət düz sahədən daha maraqlı olur. Burada əsas işi dayaq divarları görür və onların uğuru görünən hissədən çox, torpağın içində qalan detallardan asılıdır.

Dayaq divarı nəyə qarşı işləyir

Divarın arxasındakı torpaq daim onu irəli itələyir. Yağışdan sonra torpaq doyduqca bu təzyiq artır, çünki su həm çəkini, həm də itələmə qüvvəsini böyüdür. Buna görə çökmüş, qabarmış və ya çatlamış dayaq divarlarının çoxunda səbəb materialın zəifliyi deyil, suyun arxada yığılıb qalmasıdır.

Divarın hündürlüyü artdıqca yük kəskin böyüyür. Alçaq bağ pillələrini təcrübəli usta qura bilər, amma hündür divar, üstündə yol və ya ev yerləşən yamac, yaxud qonşu sahəyə söykənən torpaq üçün konstruktor hesabı mütləqdir. Belə hallarda təməlin eni, armatur və divarın qalınlığı təxmini deyil, hesabla müəyyən edilir.

Divar növləri və seçim meyarları

Praktikada bir neçə həll geniş yayılıb:

• dəmir-beton divar — hündür və məsuliyyətli yerlər üçün; üzü daş, suvaq və ya plitə ilə örtülə bilər;
• təbii daşdan hörgü — landşafta təbii uyğunlaşır, məhlullu və ya quru hörgü ola bilər;
• qabion — məftil torlu qəfəslərə doldurulmuş daş; suyu özündən keçirir və kiçik deformasiyalara dözümlüdür;
• modul beton bloklar — alçaq və orta hündürlükdə sürətli quraşdırılır, bir çoxu geri meyilli düzülür;
• taxta şpallar və ya brus — dekorativ, alçaq pillələr üçün; torpaqla təmasda vaxtla çürüməyə meyillidir.

Seçim divarın hündürlüyündən, evin üslubundan və sahəyə texnikanın girə bilib-bilməməsindən asılıdır. Dar girişli sahədə böyük beton işləri çətinləşir, bu halda modul həllər və ya daş hörgü üstünlük qazanır.

Drenaj: divarın ömrünü müəyyən edən hissə

Dayaq divarının arxasında suyun yolu əvvəlcədən düşünülməlidir. Adi həll belədir: divarın arxasına iri fraksiyalı çınqıl doldurulur, torpaqla çınqıl arasına geotekstil çəkilir ki, narın hissəciklər drenajı tutmasın. Divarın aşağı hissəsində perforasiyalı drenaj borusu qoyulur və su sahədən kənara, yağış kanalına və ya udma quyusuna ötürülür.

Monolit və məhlullu hörgü divarlarda müəyyən aralıqla su çıxış dəlikləri saxlanılır. Bu dəliklərdən axan su divarın «nəfəs aldığını» göstərir; onların tutulması isə təzyiqin yığılması deməkdir. Divarın üst tərəfində suyu divardan uzağa yönəldən yüngül meyil və ya novça da faydalıdır.

Yamacı terraslara bölmək

Hündürlüyü bir böyük divarla deyil, bir neçə alçaq terrasla bölmək adətən həm daha dayanıqlı, həm də daha gözəl nəticə verir. Hər terrasın öz funksiyası ola bilər: yuxarıda evə yaxın oturma zonası, ortada çiçək ləkləri, aşağıda bağ və ya oyun meydançası.

Terraslar arasındakı məsafə təsadüfi seçilmir. Aşağı divarın arxasındakı torpaq üst divarın təməlinə təsir edirsə, pillələr bir-birinə çox yaxın düşür və yük birləşir. Belə yerləşdirmədə də hesab lazımdır. Terraslar arasında pilləkən, rampa və ya meyilli cığır planlaşdırılmalıdır; bağ texnikasının, təkərli arabanın hansı yolla hərəkət edəcəyini əvvəlcədən düşünmək sonradan divar sökməkdən qat-qat asandır.

Terraslar düzləndikdən sonra doldurulan torpağın keyfiyyəti də vacibdir. Qazıntıdan çıxan gilli və ya daşlı qrunt bitki üçün yararsız ola bilər, ona görə üst qatda münbit torpaq nəzərdə tutulur. Tökülən torpaq qatlarla sıxlaşdırılmazsa, bir-iki mövsüm ərzində oturur və yollarda, plitələrdə çökmə yaranır.

Divarın özü də landşaftın bir hissəsidir. Daş hörgünün aralıqlarında sallanan bitkilər, qabionun üst hissəsində oturacaq taxtası, beton divarın üzündə evin fasadında istifadə olunan daş — bu kimi detallar mühəndis konstruksiyasını bağın təbii elementinə çevirir. Ağac kökləri isə divardan kifayət qədər uzaqda saxlanılmalıdır, çünki böyüyən kök hörgünü və drenajı zədələyə bilər.

Tikinti ardıcıllığı da nəticəyə təsir edir: əvvəlcə aşağı divar və onun drenajı qurulur, sonra arxası doldurulur, daha sonra növbəti pilləyə keçilir. Yuxarıdan aşağıya işləmək yamacın müvəqqəti olaraq dayaqsız qalmasına səbəb ola bilər.

İşə başlamazdan əvvəl yoxlama siyahısı

• sahənin topoqrafik planı və hündürlük fərqləri ölçülüb;
• yeraltı xətlər (su, kanalizasiya, kabel) harada keçdiyi məlumdur;
• divarın üstündə və altında hansı yükün olacağı (yol, hovuz, tikili) müəyyənləşib;
• qrunt növü barədə məlumat var: gil, qum, qaya;
• drenaj suyunun hara axıdılacağı həll olunub;
• qonşu sahə sərhədinə yaxın işlər razılaşdırılıb.

Terraslama torpaq işləri mərhələsində, ev tikintisi ilə eyni vaxtda planlaşdırıldıqda texnika və qazıntı işləri bir dəfəyə görülür. Meyilli sahədə Zaferoğlu İnşaat evin memarlığını terraslarla birlikdə planlayır; sahənin topoqrafik planını göndərsəniz, terrasların sayını və hündürlüyünü modeldə sınayarıq.