Həndəsi (formal) və təbii bağ üslubu: fərqlər

Simmetrik oxlara, kəsilmiş formalara əsaslanan formal bağ ilə sərbəst xətli təbii bağın fərqləri, baxım tələbləri və hansı evə hansının uyğun gəldiyi.

Bağ üslubu haqqında danışanda adətən iki əks qütb xatırlanır: bir tərəfdə düz xətlər, simmetrik ləklər, qayçı ilə formalaşdırılmış kollar; digər tərəfdə sərbəst axan yollar, qarışıq əkinlər və təbiətin özü kimi görünən kompozisiya. Hər ikisi dəqiq planlaşdırma tələb edir — təbii bağ da təsadüfən yaranmır. Fərq ondadır ki, biri insan nizamını göstərir, digəri isə onu gizlədir.

Formal bağın prinsipləri

Formal, yaxud regulyar bağ həndəsəyə əsaslanır. Onun əsas elementləri bunlardır:

• mərkəzi ox — adətən evin girişindən və ya əsas pəncərəsindən başlayır və bağın dərinliyinə uzanır;
• simmetriya — oxun iki tərəfindəki elementlər bir-birini təkrarlayır;
• düzbucaqlı və ya dairəvi ləklər — kəsilmiş alçaq çəpərlərlə haşiyələnir;
• formalaşdırılmış kollar və ağaclar — kürə, konus, kub şəkilli;
• həndəsi hovuz və fəvvarələr — oxun kəsişmə nöqtələrində.

Bu üslub evin memarlığının davamı kimi işləyir. Klassik və neoklassik fasadlı villalarda, simmetrik girişi olan evlərdə formal bağ təbii görünür. O, nizam, sakitlik və təntənə hissi yaradır.

Formal bağın ən güclü tərəfi evdən baxış nöqtəsidir. Oxlar və simmetriya ən yaxşı yuxarıdan, məsələn, ikinci mərtəbənin pəncərəsindən və ya terrasdan oxunur. Buna görə onun planı evin əsas otaqlarının yerləşməsi ilə birlikdə düşünülür: ox hansı pəncərədən başlayacaq, onun sonunda nə görünəcək — fəvvarə, heykəl, yoxsa ağac.

Təbii bağın prinsipləri

Təbii və ya landşaft üslubunda məqsəd təbiət mənzərəsini xatırladan, amma idarə olunan məkan yaratmaqdır. Burada:

• yollar əyri xətlə axır və gözə bağı bir baxışda açmır;
• bitkilər qruplar və qatlarla əkilir — hündür ağaclar, orta kollar, aşağı örtük;
• kolların təbii forması saxlanılır, sərt kəsim edilmir;
• su elementləri gölməçə və ya dərəcik kimi görünür;
• səviyyə fərqləri, daşlar, dekorativ otlar mühüm rol oynayır.

Təbii bağ müasir, minimalist və rustik memarlıqla, taxta və təbii daş istifadə olunan evlərlə yaxşı uyğunlaşır. Meyilli və qeyri-düzgün formalı sahələrdə də həndəsi planlamadan daha asan tətbiq olunur.

Təbii bağda kompozisiyanın əsasını perspektivlər təşkil edir. Yolun hər dönüşündə yeni mənzərə açılır: bir ağac qrupu, daş oturacaq, kiçik su guşəsi. Bu, hətta orta ölçülü sahəni daha böyük və sirli göstərir. Bitkilərin rəngi və çiçəkləmə vaxtı elə seçilir ki, bağ fəsillər boyu dəyişsin, amma heç bir mövsümdə tam boş qalmasın.

Baxım: tez-tez gözardı edilən fərq

Formal bağın gözəlliyi onun səliqəsindədir, bu səliqə isə daimi əmək tələb edir. Formalaşdırılmış kollar mövsüm ərzində bir neçə dəfə kəsilməlidir, çəpərin bir hissəsi quruyarsa, simmetriya pozulur və boşluq dərhal gözə çarpır. Düz kənarlı çəmən və ləklər də müntəzəm düzəliş istəyir.

Təbii bağ ilk baxışda daha az qulluq tələb edir, amma bu, tam doğru deyil. Burada iş başqa xarakter daşıyır: aqressiv yayılan bitkiləri məhdudlaşdırmaq, qurumuş gövdələri təmizləmək, qatların balansını qorumaq. Baxımsız qalan təbii bağ tez «baxımsız həyət» görünüşü alır. Yenə də, düzgün bitki seçimi ilə təbii bağın illik iş yükü adətən daha çevik bölünür.

Hansı üslubu seçmək

Seçim zamanı bu suallar kömək edir:

• evin memarlığı simmetrikdir, yoxsa sərbəst kompozisiyalıdır?
• sahənin forması düzbucaqlı və düzdür, yoxsa meyilli və qeyri-müntəzəm?
• bağa baxım üçün nə qədər vaxt və ya bağban xidməti ayrılacaq?
• həyət əsasən evdən, pəncərədən baxmaq üçündür, yoxsa içində gəzmək, oynamaq üçün?
• iqlim şəraiti formalaşdırılmış çəpər bitkiləri üçün uyğundurmu?

Kiçik şəhər həyətində formal kompozisiya məkanı nizamlı və geniş göstərə bilər. Böyük sahədə isə tam formal bağ həm çox resurs, həm də çox baxım tələb edir.

İki üslubun birləşdirilməsi

Praktikada ən çox yayılan həll qarışıq yanaşmadır. Evin yaxınlığında — terras, giriş, əsas pəncərələr qarşısında — həndəsi nizam saxlanılır: düz yollar, simmetrik dibçəklər, kəsilmiş alçaq çəpər. Evdən uzaqlaşdıqca xətlər yumşalır, bitkilər sərbəst qruplarla əkilir və bağ tədricən təbii görünüşə keçir.

Bu keçid bağa məntiq verir: memarlığa yaxın hissə memarlığın dilini, uzaq hissə isə landşaftın dilini danışır. Keçidin kəskin olmaması üçün hər iki hissədə eyni daş, eyni rəng palitrası və təkrarlanan bir-iki bitki növü istifadə edilə bilər.

Bağ üslubu evin fasadı ilə birlikdə seçildikdə bütöv obraz yaranır. Formal və təbii bağ üslublarını Zaferoğlu İnşaat evin layihəsi ilə yanaşı kompüter modellərində müqayisəli göstərə bilir; bağa gündəlik nə qədər vaxt ayıra biləcəyinizi desəniz, üslubun qulluq tələbini də nəzərə alarıq.