Müəllif nəzarəti nədir və nə üçün lazımdır

Müəllif nəzarəti layihəni hazırlayan memarın tikintidə ideyanın düzgün həyata keçirildiyini izləməsidir. Onun vəzifələri, texniki nəzarətdən fərqi və necə təşkil edildiyi.

Layihə nə qədər ətraflı hazırlansa da, tikintidə çertyojda cavabı olmayan suallar mütləq yaranır. Mövcud qrunt gözləniləndən fərqli çıxır, seçilmiş daş istehsalçıda qalmır, usta düyünü başqa cür qurmağı təklif edir. Bu anlarda qərarı kim verir? Əgər hər sualı meydançada, layihənin məntiqini bilməyən şəxslər həll edirsə, tikinti bitəndə bina vizualizasiyada razılaşdırılan evdən xeyli fərqlənə bilər. Müəllif nəzarəti bu riskə qarşı qurulmuş mexanizmdir.

Anlayış: kim, nəyə nəzarət edir

Müəllif nəzarəti layihəni hazırlamış memar və mühəndislərin tikinti prosesində iştirakıdır. Onların məqsədi işlərin layihədəki memarlıq, konstruktiv və mühəndis həllərinə uyğun aparılmasını izləmək və layihə ilə bağlı yaranan sualları operativ cavablandırmaqdır.

Müəllif nəzarətini tikintinin keyfiyyətinə nəzarət ilə qarışdırmaq olmaz. Armaturun diametrini ölçmək, betonun sınaq nəticələrinə baxmaq, gizli işləri qəbul etmək texniki nəzarətin işidir. Müəllif isə sualı başqa bucaqdan qoyur: bu həll layihədə nəzərdə tutulan ideyaya və hesablamaya uyğundurmu? Hər iki nəzarət bir-birini tamamlayır və biri digərini əvəz etmir.

Müəllif nəzarətinin vəzifələri

Praktikada müəllif nəzarəti bir neçə istiqamətdə işləyir:

• əsas mərhələlərdə meydançaya baxış: bünövrədən sonra, karkas tamamlananda, fasad və dam işləri başlayanda;
• çertyojlarda aydın olmayan yerlərin izahı və lazım olduqda əlavə detal vərəqlərinin hazırlanması;
• podratçı və ya sifarişçi tərəfindən təklif edilən dəyişikliklərin qiymətləndirilməsi;
• material və avadanlıq əvəzlənməsinin layihəyə təsirinin yoxlanılması;
• layihədən aşkar kənarlaşmaların qeyd edilməsi və düzəldilməsi tələbi.

Müəllif nəzarəti gündəlik iştirak deyil. Baxışların tezliyi obyektin mürəkkəbliyindən və müqavilədən asılıdır: kiçik evdə əsas mərhələlərdə çağırış kifayət edə bilər, mürəkkəb fasadlı villada isə müəyyən dövrlərdə daha sıx iştirak tələb olunur.

Dəyişikliklər: müəllifin əsas rolu

Tikintidə ən çox mübahisə yaradan mövzu dəyişikliklərdir. Məsələn, podratçı fasad daşını mövcud olan başqa daşla əvəz etməyi təklif edir. Görünüşcə oxşardır, amma qalınlığı fərqlidir, bu isə pəncərə haşiyəsinin çıxıntısını, karnizin ölçüsünü və bərkitmə sistemini dəyişir. Yaxud sifarişçi iki otağı birləşdirmək üçün divarı çıxarmaq istəyir və bu divarın yükdaşıyan olub-olmadığı yalnız layihə müəllifinə tam aydındır.

Müəllif belə təkliflərə baxıb üç cavabdan birini verir: dəyişiklik layihəyə təsir etmir və qəbul edilə bilər; dəyişiklik mümkündür, amma layihə vərəqlərinə düzəliş tələb edir; dəyişiklik layihənin əsas həllini və ya təhlükəsizliyi pozur və tövsiyə edilmir. Hər üç halda qərar yazılı qeyd olunur.

Dəyişikliyin vaxtı da önəmlidir. Fasad daşının əvəzlənməsi material sifariş edilməzdən əvvəl müzakirə olunarsa, müəllif bir neçə gün ərzində alternativ detal hazırlaya bilər. Daş artıq meydançaya gətirilib quraşdırılmağa başlanandan sonra isə seçim «olduğu kimi saxlamaq» və ya «sökmək» arasında qalır. Ona görə də material və avadanlıq sifarişlərinin siyahısını əvvəlcədən müəllifə göstərmək faydalıdır.

Müəllif nəzarəti jurnalı

Nəzarətin nəticələri adətən jurnalda qeyd edilir. Hər baxışda tarix, yoxlanılan işlər, aşkar edilən kənarlaşmalar, verilən göstərişlər və onların icra müddəti yazılır. Növbəti baxışda əvvəlki qeydlərin icrası yoxlanılır.

Jurnal formal sənəd kimi görünə bilər, amma mübahisəli vəziyyətdə əsas sübutdur. Fasadda gözlənilməz dəyişiklik yarandıqda onun kim tərəfindən, nə vaxt və hansı səbəblə razılaşdırıldığını bu qeydlər göstərir. Tikinti bitdikdən sonra jurnal layihə sənədləri ilə birlikdə saxlanmalıdır.

Müəllif nəzarəti olmadıqda nə baş verir

Müəllif iştirak etmədikdə tikinti çox vaxt «ən asan yolla» gedir. Kiçik qərarlar ayrı-ayrılıqda əhəmiyyətsiz görünür: pəncərə bir qədər aşağı qoyulur, karniz sadələşdirilir, daş əvəzinə boyalı suvaq seçilir, tavan hündürlüyü tirə görə azaldılır. Amma bu qərarlar toplandıqda binanın nisbətləri dəyişir və layihəyə sərf edilmiş əmək nəticəyə çatmır.

Konstruktiv hissədə risklər daha ciddidir. Layihədə nəzərdə tutulmamış açırım, sökülən divar və ya əlavə yük hesablamanın fərziyyələrini pozur. Belə dəyişikliklər müəllifin və konstruktorun rəyi olmadan edilməməlidir.

Müəllif nəzarəti necə təşkil edilir

• Nəzarətin həcmini layihə müqaviləsində və ya ayrıca müqavilədə yazın: baxışların sayı, mərhələlər, cavab müddəti.
• Podratçıya müəllifin əlaqə məlumatlarını və layihə ilə bağlı sualları kimə verəcəyini bildirin.
• Dəyişiklik təkliflərini birbaşa ustalar arasında deyil, yazılı şəkildə müəllifə yönləndirin.
• Müəllifin göstərişlərini texniki nəzarət və podratçı ilə paylaşın ki, hər tərəf eyni məlumatla işləsin.

Zaferoğlu İnşaat həm memarlıq-layihə, həm də tikinti xidmətləri göstərir. Tikinti başlamazdan əvvəl müəllif nəzarətinin hansı mərhələlərdə və necə aparılacağını müqaviləyə yazmağı bizimlə müzakirə edin.