Həyətin landşaft planı: zonalar, yollar və yaşıllıq

Həyətin landşaft planı bitki seçimindən əvvəl zonaları, yolları, səviyyələri və yeraltı kommunikasiyaları müəyyən edir. Plansız əkilən bağ sonradan sökülüb yenidən qurulur.

Ev tikilib bitəndə həyət çox vaxt tikinti qalıqları, sıxlaşmış torpaq və bir neçə təsadüfi ağacdan ibarət olur. Sahibkar ilk növbədə çəmən salmaq və bitki əkmək istəyir. Amma bir il sonra məlum olur ki, avtomobil yolu çəmənin içindən keçməlidir, suvarma boruları üçün torpağı yenidən qazmaq lazımdır, uşaq meydançası isə günortanın ən isti yerində qalıb. Landşaft planı bu ardıcıllığı düzgün qurmaq üçündür.

Sahəni öyrənmək: plan kağızda başlayır

İlk addım mövcud vəziyyətin qeydə alınmasıdır. Sahənin ölçüləri, evin, qarajın və girişlərin yeri, relyefin meyli və hündürlük fərqləri, saxlanılacaq ağaclar plana köçürülür. Bununla yanaşı:

• günəş və kölgənin gün ərzində necə hərəkət etdiyi;
• üstünlük təşkil edən küləyin istiqaməti;
• yağış suyunun haraya yığıldığı və torpağın suyu necə keçirdiyi;
• qonşu binalardan görünən yerlər və gözəl mənzərə istiqamətləri;
• yeraltı xətlər: su, kanalizasiya, elektrik, qaz, septik və ya drenaj.

Torpağın növü də önəmlidir. Gilli, qumlu və ya tikinti qalıqları ilə dolu torpaq fərqli hazırlıq tələb edir. Bəzən bitki qatı üçün münbit torpağın gətirilməsi lazım gəlir.

Funksional zonalar

Həyətin necə istifadə olunacağını müəyyən etmək planın əsasını təşkil edir. Adətən bu zonalar ayrılır:

• Giriş zonası: darvaza, avtomobil yolu, dayanacaq və evin əsas girişinə aparan yol. Burada funksiya və birinci təəssürat önəmlidir.
• İstirahət zonası: terras, çardaq, açıq mətbəx, oturma yerləri. Evə, xüsusən qonaq otağı və mətbəxə yaxın olmalıdır.
• Uşaq və idman zonası: evdən görünən, kölgəli və təhlükəsiz yer.
• Təsərrüfat zonası: anbar, zibil qabları, kompost, paltar qurutma yeri, texniki avadanlıq. Gözdən gizlədilir, amma əlçatan qalır.
• Bağ və tərəvəz sahəsi: günəşli, suvarma nöqtəsinə yaxın yer.

Zonalar arasında keçidlər bitki, səviyyə dəyişikliyi, alçaq divar və ya fərqli örtük materialı ilə vurğulanır.

Yollar və hərəkət marşrutu

Yollar insanların həqiqətən hərəkət edəcəyi marşrutla çəkilməlidir. Qapıdan qaraja, mətbəxdən terrasa, evdən zibil qablarına gedən ən qısa yol planda nəzərə alınmadıqda insanlar çəmənin üstündən keçir və orada cığır yaranır.

Əsas yollar iki nəfərin yanaşı getməsi və təkərli səbət, uşaq arabası keçməsi üçün kifayət qədər geniş, ikinci dərəcəli bağ cığırları isə daha dar və sərbəst ola bilər. Yolların səthi suyun axması üçün cüzi meyllə qurulur və gecə üçün işıqlandırılır.

Relyef və drenaj

Həyətin səviyyələri su axınını müəyyən edir. Torpaq səthi evdən kənara doğru meylli olmalıdır ki, yağış suyu bünövrəyə yığılmasın. Düz və gilli sahələrdə su dayanırsa, drenaj borusu, çınqıllı drenaj xəndəyi və ya sızdırma quyusu planlaşdırılır.

Meyilli sahədə terraslar, dayaq divarları və pilləkənlər həm funksional, həm də vizual imkan yaradır. Torpaq işləri bitki əkilməzdən əvvəl tamamlanmalıdır.

Bitki qatları və gələcək ölçü

Yaxşı landşaftda bitkilər qatlarla düşünülür: ağaclar kölgə və həcm, kollar sərhəd və fon, çoxillik otlar və gül sahələri rəng, yerörtücü bitkilər isə torpağın qorunması üçün. Ən çox edilən səhv bitkinin əkildiyi ölçüyə görə yerləşdirilməsidir. Ağacın on il sonrakı tacının eni evə, hasara, yeraltı borulara və günəş panellərinə olan məsafəni müəyyən edir.

Çəmən sahəsi çox baxım və su tələb edir. İsti və quraq iqlimdə onu istifadə olunan sahələrlə məhdudlaşdırmaq, qalan yerlərdə quraqlığa davamlı bitkilər, mulça və çınqıldan istifadə etmək məntiqlidir.

Mövsümi görünüşü də planlayın: həmişəyaşıl bitkilər qışda həyətin boş görünməməsini təmin edir, yarpağını tökən ağaclar isə yayda kölgə, qışda işıq verir.

İşıqlandırma və mərhələli icra

Bağ işıqlandırması üçün kabellər, suvarma boruları və drenaj xətləri torpaq işləri zamanı çəkilir. Sonradan onları əlavə etmək hazır örtüyü və bitkiləri pozmaq deməkdir.

Büdcə bütün həyəti bir mövsümdə qurmağa imkan vermirsə, plan mərhələlərə bölünür: əvvəl relyef, drenaj və yeraltı xətlər, sonra yollar və əsas sərt örtüklər, sonra ağaclar, ən sonda kiçik bitkilər və dekor. Bütöv plan olduqda hər mərhələ növbətinin işini pozmur.

Zaferoğlu İnşaat fərdi ev və villalar üçün baş plan, qazıntı və həyət işlərini evin memarlıq layihəsi ilə birlikdə planlayır. Ev tikilməmişdən əvvəl kabellərin və suvarma borularının həyətdə hansı marşrutla keçəcəyini planda çəkmək sonrakı qazıntıların qarşısını alır.