Smeta nədir və necə oxunur

Təmir smetasının quruluşu, iş və material bölmələri, ölçü vahidləri, həcmlərin hesablanması, əlavə xərclər və müxtəlif podratçıların smetalarının düzgün müqayisəsi.

Smeta təmirin maliyyə xəritəsidir, amma bir çox sifarişçi ona yalnız son sətirdəki yekun rəqəm üçün baxır. Nəticədə eyni işə verilmiş iki təklifdən «ucuz» görünəni seçilir və sonradan məlum olur ki, orada işlərin yarısı ya ümumiyyətlə yoxdur, ya da çox ümumi yazılıb. Smetanı oxumağı bacarmaq üçün mühəndis olmaq lazım deyil; onun məntiqini anlamaq kifayətdir.

Smetanın məqsədi

Smeta iki suala cavab verir: nə ediləcək və bunun dəyəri necə formalaşır. O, həm də müqavilənin əsas əlavələrindən biridir və iş həcmini müəyyən edir. Buna görə smetada yazılmayan iş, bir qayda olaraq, müqaviləyə daxil sayılmır.

Yaxşı smeta sifarişçiyə büdcəni idarə etmək imkanı verir: harada qənaət etmək olar, hansı qərar dəyəri artırır, hansı mərhələ nə qədər vəsait tələb edir.

Smetanın dəqiqliyi onun hansı məlumat əsasında hazırlandığından asılıdır. Telefonda təsvir edilmiş mənzil üçün tərtib olunmuş smeta ilə ölçmə planı, dizayn layihəsi və material seçimi əsasında hazırlanmış smeta arasında böyük fərq var. Birincisi yalnız istiqamət verir və təmir zamanı mütləq dəyişəcək; ikincisi isə müqaviləyə əsas ola bilər. Buna görə smetanı qəbul etməzdən əvvəl onun hansı sənədlərə söykəndiyini soruşmaq lazımdır.

Quruluş: bölmələr və sətirlər

Təmir smetası adətən bölmələrə ayrılır. Bölmələr ya iş növünə görə (sökmə, elektrik, santexnika, suvaq, plitə, boya, döşəmə), ya da otaqlara görə (mətbəx, hamam, qonaq otağı) qurulur. Bəzən hər iki yanaşma birləşdirilir: otaqlar daxilində iş növləri.

Hər sətirdə adətən bu sütunlar olur:

• işin və ya materialın adı;
• ölçü vahidi — kvadrat metr, xətti metr, ədəd, kubmetr, dəst;
• həcm — neçə vahid;
• vahidin dəyəri;
• sətrin yekunu.

Bu quruluş hər sətri yoxlamağa imkan verir: həcm düzgün hesablanıbmı, vahid bu işə uyğundurmu?

Ölçü vahidləri və həcmlər

Ölçü vahidi işin xarakterinə uyğun olmalıdır. Divar suvağı və boya kvadrat metrlə, plintus və kornişlər xətti metrlə, rozetka və açarlar ədədlə hesablanır. «Hamamın təmiri — 1 dəst» kimi sətir heç nəyi izah etmir və sonradan həcmin nə olduğunu sübut etmək çətinləşir.

Həcmlərin hesablanması ölçmə planına əsaslanır. Divar sahəsi hesablanarkən pəncərə və qapı açılışlarının çıxılıb-çıxılmadığı, yamacların ayrıca sayılıb-sayılmadığı soruşulmalıdır. Plitə və döşəmə örtükləri üçün material həcminə kəsim itkisinə görə ehtiyat əlavə olunur; bu ehtiyatın faizi naxışa və düzülüş üsuluna görə dəyişir.

İş və material ayrılığı

Bəzi smetalarda iş və material ayrıca, bəzilərində bir sətirdə yazılır. Ayrı yazılışın üstünlüyü şəffaflıqdır: sifarişçi görür ki, dəyərin nə qədəri ustaların işi, nə qədəri materialdır. Bu, material seçimini dəyişdikdə yeni büdcəni tez hesablamağa kömək edir.

Material sətirlərində marka, model, ölçü və ya ən azı dəqiq texniki təsvir olmalıdır. «Plitə yapışqanı» ilə konkret növ və istehsalçı göstərilmiş yapışqan eyni şey deyil və müqayisədə böyük fərq yarada bilər.

Tez-tez unudulan xərclər

Smeta oxunarkən bu maddələrin olub-olmadığına baxın:

• tikinti tullantılarının yığılması və daşınması;
• materialların çatdırılması və mərtəbəyə qaldırılması;
• qaba materiallar — astar, gücləndirici tor, profil, bərkidicilər;
• ümumi sahələrin və saxlanılan elementlərin qorunması;
• yekun təmizlik;
• layihə və nəzarət xidmətləri.

Bu maddələr ayrıca yazılmayıbsa, podratçıdan onların hansı sətrə daxil olduğunu soruşmaq lazımdır.

Smetaları necə müqayisə etməli

Müxtəlif podratçıların smetalarını müqayisə etmək üçün onlar eyni iş siyahısına əsaslanmalıdır. Ən düzgün yol — dizayn layihəsi və ya ən azı ətraflı iş həcmi siyahısını hamıya eyni verməkdir. Sonra:

• hər bölmənin yekununu ayrıca müqayisə edin;
• bir smetada olub digərində olmayan sətirləri qeyd edin;
• eyni iş üçün həcmlərin fərqli olub-olmadığını yoxlayın;
• material təsvirlərinin eyni səviyyədə olduğuna baxın.

Böyük fərq çox vaxt ya həcmdə, ya daxil edilməyən işlərdə, ya da material səviyyəsində gizlənir.

Zaferoğlu İnşaat təmir və tikinti ilə yanaşı dizayn layihəsi də hazırlayır; layihə nə qədər dəqiq olarsa, smeta da o qədər aydın oxunur. Əlinizdə başqa podratçının smetası varsa, onu gətirin: bölmələrini yuxarıdakı yoxlama qaydası ilə sətir-sətir keçək.