Təbii daş fasad üzlüyü: bərkitmə, tikişlər və qulluq

Fasad üçün daş növünün seçimi, yapışqanla və mexaniki bərkitmə arasındakı fərq, tikişlərin rolu və daş üzlüyün illər boyu qorunması.

Təbii daş klassik və neoklassik villaların fasadında ən çox seçilən materiallardan biridir: ağırlıq, möhkəmlik və zamanla daha da nəcib görünən səth hissi verir. Amma daşın fasadda uzun müddət qalması onun gözəlliyindən çox necə bərkidildiyindən, tikişlərin necə işləndiyindən və suyun arxaya keçib-keçmədiyindən asılıdır.

Fasad üçün hansı daş uyğundur

Daş növləri sıxlıq, su hopdurma və şaxtaya davamlılıq baxımından çox fərqlənir. Qranit və bazalt kimi sıx süxurlar suyu az hopdurur və xarici şəraitə yaxşı dözür. Mərmər daha yumşaqdır, turş yağışa və çirkə həssas ola bilər, açıq rəngli növlərdə ləkələr daha tez görünür. Əhəngdaşı və travertin isti tonları ilə sevilir, lakin məsaməli olduğundan hopdurma və qorunma tələb edir.

Seçim edərkən təkcə nümunə plitəyə baxmaq yetmir. Tədarükçüdən həmin daş üçün su hopdurma, sıxılmaya davamlılıq və şaxtaya davamlılıq göstəricilərini istəmək, mümkünsə daşın başqa binada illər ərzində necə dəyişdiyini görmək faydalıdır.

Yapışqanla bərkitmə

Nazik və nisbətən kiçik daş plitələr hazırlanmış, möhkəm əsasa xüsusi fasad yapışqanı ilə vurula bilər. Bu üsulda əsas tələblər bunlardır:

• əsas düz, təmiz və möhkəm olmalıdır; köhnə boya və zəif suvaq təmizlənir;
• yapışqan həm divara, həm də plitənin arxasına çəkilir ki, altında boşluq qalmasın;
• xarici işlər üçün nəzərdə tutulmuş, elastik və şaxtaya davamlı yapışqan seçilir;
• açıq rəngli, xüsusən mərmər plitələr üçün ləkə verməyən ağ yapışqan işlədilir.

Plitənin altında qalan boşluqlar suyun yığılacağı cibə çevrilir. Qışda həmin suyun donması plitəni qopara bilər.

Montaja başlamazdan əvvəl plitələri yerdə açıb düzmək faydalıdır. Təbii daşda eyni partiyada belə rəng və damar fərqi olur; plitələr qarışdırılmadan qutu-qutu vurularsa, fasadda kəskin ton keçidləri yaranır. Seçilmiş plitələr fasad boyunca paylanır, daha tünd və ya ləkəli parçalar isə az görünən yerlərə saxlanılır. Üzlük adətən aşağıdan yuxarı aparılır və birinci sıra üfüqi dayaq profili və ya lata üzərinə oturdulur ki, yapışqan tutana qədər plitələr sürüşməsin. Sokl ilə fasadın keçid xəttində, pəncərə altlıqlarında və künclərdə plitələrin kəsilmə sxemi əvvəlcədən çəkilir; xırda qırıq parçalar həm zəif bərkiyir, həm də səliqəsiz görünür.

Mexaniki bərkitmə

İri və qalın daş plitələr, həmçinin yüksək hissələrdə olan üzlük yalnız yapışqana etibar edilməməlidir. Bu hallarda paslanmayan polad ankerlər, qarmaqlar və ya ventilyasiyalı fasad karkası istifadə edilir. Plitənin kənarında açılan yuvaya ankerin ucu girir və yük birbaşa divara ötürülür.

Mexaniki sistem daşın arxasında hava boşluğu saxlamağa imkan verir, suyun arxada dayanmaması və daşın tənəffüs etməsi baxımından əlverişlidir. Paslanmayan poladdan başqa metal işlətmək isə təhlükəlidir: pas izi açıq rəngli daşa hopur və təmizlənmir.

Tikişlər niyə vacibdir

Tikiş sadəcə plitələr arasındakı dekorativ xətt deyil. Temperatur dəyişəndə həm daş, həm də divar genləşir və yığılır. Tikişsiz, bir-birinə sıx düzülmüş plitələr bu hərəkəti qəbul edə bilmir və kənarlardan qopur.

Adi tikişlər fasad üçün nəzərdə tutulmuş, su keçirməyən, lakin buxar buraxan qarışıqla doldurulur. Bundan əlavə, geniş fasadlarda, mərtəbə xətlərində və fərqli materialların birləşdiyi yerlərdə elastik hermetikla doldurulan genləşmə tikişləri qoyulur. Pəncərə altlıqlarında və karnizlərdə daşın çıxıntısına damcı kəsiyi açılır ki, su fasadla aşağı axmasın.

Qulluq və yoxlama siyahısı

Məsaməli daşlara adətən nəfəs almasına mane olmayan hidrofob hopdurma tətbiq olunur. Bu, suyun və çirkin hopmasını azaldır, amma daimi deyil, müəyyən müddətdən sonra təkrarlanmalıdır. Təmizlikdə turşulu vasitələr, xüsusən mərmər və əhəngdaşında, səthi korlayır; yüksək təzyiqli su isə tikişləri yuya bilər.

İldə bir dəfə fasada baxıb bunları yoxlayın:

• tikişlərdə çatlar və ya tökülmə;
• plitəyə toxunanda boş səs gəlməsi;
• səthdə ağ duz ləkələri (şoranlıq), bu, suyun daşın arxasından keçdiyini göstərir;
• anker yerlərində pas izləri;
• sokl hissəsində qaralma və mamır.

Zaferoğlu İnşaat klassik və müasir villa layihələrində fasad materiallarının kombinasiyasını dizayn mərhələsində müəyyənləşdirir. Daş nümunəsini şaxta və su hopdurma göstəriciləri ilə birlikdə Babək Plazaya gətirin, bərkitmə üsulunu ona görə seçək.