Evdə pilləkən layihəsi: ölçü, yer və təhlükəsizlik

Pilləkən evin planını, işığını və təhlükəsizliyini eyni anda müəyyən edir. Pillə ölçülərinin məntiqi, planda yer seçimi, forma növləri, baş üstü hündürlük və məhəccər.

İkimərtəbəli evdə pilləkən bəzən planın sonunda, «qalan yerə» yerləşdirilir. Halbuki o, evin ən çox istifadə edilən konstruksiyalarından biridir: gündə onlarla dəfə uşaqlar, yaşlılar, əlində yük olan insanlar ondan keçir. Pilləkənin ölçüsü və yeri həm rahatlığı, həm də təhlükəsizliyi müəyyən edir, sonradan isə onu dəyişmək döşəmə plitəsinə müdaxilə demək olduğu üçün çox çətindir.

Pillə ölçüləri: rahatlığın məntiqi

Pilləkənin rahatlığı iki ölçüdən asılıdır: pillənin hündürlüyü və basılan hissənin eni. İnsan addımının uzunluğu bu iki ölçü arasında əlaqə yaradır. Memarlıqda çox istifadə edilən qaydaya görə iki pillə hündürlüyü ilə bir pillə eninin cəmi orta addım uzunluğuna, təxminən 600–650 mm-ə yaxın olmalıdır. Məsələn, 170 mm hündürlükdə pillə üçün en təxminən 280–300 mm olur.

Yaşayış evləri üçün praktikada pillə hündürlüyü adətən 150–180 mm aralığında seçilir. Daha hündür pillə qalxmağı yorucu, daha alçaq pillə isə addımı narahat edir. Ən vacib qayda ölçülərin bütün marş boyu eyni olmasıdır: yalnız bir pillənin digərlərindən bir-iki santimetr fərqli olması belə büdrəmə səbəbidir. Döşəmə üzlüyünün qalınlığı yuxarı və aşağı səviyyələrdə fərqli olduqda ilk və son pillənin hündürlüyü dəyişə bilər; bu, layihədə hazır döşəmə səviyyələrinə görə hesablanmalıdır.

Konkret minimal və maksimal ölçülər normativ sənədlərdə müəyyən edilir və binanın növündən asılıdır; layihədə qüvvədə olan tələblər əsas götürülür.

Planda yer seçimi

Pilləkənin yeri evin daxili hərəkət sxemini formalaşdırır. Bir neçə yanaşma var:

• Giriş holunda yerləşən pilləkən qonaqları gündüz zonasından keçirmədən yataq otaqlarına aparmağa imkan verir və mərtəbələr arasında aydın əlaqə yaradır.
• Qonaq otağında açıq pilləkən məkana ifadəlilik verir, amma istilik yuxarı qalxır, səs və qoxu mərtəbələr arasında sərbəst keçir.
• Evin mərkəzində yerləşən pilləkən dəhlizlərin uzunluğunu azaldır, lakin ona təbii işıq çatdırmaq üçün yuxarıdan işıq açırımı və ya daxili pəncərə lazım olur.

Pilləkənin başlanğıc və son nöqtəsində qapıların açılması, keçidlər və mebel üçün sərbəst meydança saxlanmalıdır. Qapı birbaşa pilləkənin kənarına açılırsa, yuxarı mərtəbədə yıxılma riski yaranır.

Forma növləri

Düz marşlı pilləkən ən sadə və rahat formadır, amma planda uzun sahə tutur. Döşəmə arasında böyük hündürlük olduqda aralıq meydança ilə iki marşa bölünür. Dönən pilləkənlər — L və U formalı — daha kompakt yerləşir və aralıq meydança istirahət nöqtəsi yaradır.

Dönmə yerində meydança əvəzinə çəp pillələr istifadə edilə bilər. Bu, yerə qənaət edir, amma çəp pillənin daxili tərəfi çox dar olduqda təhlükəli olur. Burma pilləkən ən az yer tutur, lakin mebel daşımaq, uşaqlar və yaşlılar üçün çətindir və adətən əsas pilləkən kimi tövsiyə edilmir.

Baş üstü hündürlük və konstruksiya

Pilləkənin üstündən keçən döşəmə plitəsində açırım kifayət qədər uzun olmalıdır ki, qalxan insan başını plitənin kənarına vurmasın. Praktikada pillələrin üstündən ölçülən sərbəst hündürlük təxminən 2 m-dən az olmamalıdır. Bu ölçü kəsik çertyojunda yoxlanılır və çox vaxt planda pilləkən açırımının uzunluğunu müəyyən edir.

Konstruktiv baxımdan pilləkən monolit beton, metal karkas və ya taxta ola bilər. Monolit pilləkən karkasla birlikdə tökülür və sonradan üzlənir. Metal və taxta konstruksiyalar daha yüngül görünür, amma onların bərkidilməsi, titrəmə və səs məsələləri layihədə həll olunmalıdır. Konsollu, «havada asılı» pillələr üçün divarın bu yükü daşıya bilməsi konstruktor tərəfindən təsdiqlənməlidir.

Məhəccər, işıq və uşaq təhlükəsizliyi

Məhəccər pilləkənin ən vacib təhlükəsizlik elementidir. Onun hündürlüyü, əl ilə rahat tutulan tutacaq profili və divara yaxın tərəfdə ikinci tutacaq qalxmağı asanlaşdırır. Uşaqlı ailələrdə dayaqlar arasındakı boşluq uşağın başının keçə bilməyəcəyi ölçüdə seçilir, üfüqi elementlər isə «nərdivan» kimi dırmaşmağa imkan verməməlidir. Şüşə məhəccər üçün təhlükəsiz laminasiya edilmiş şüşə istifadə olunur.

Pilləkənin işıqlandırılması həm aşağıdan, həm də yuxarıdan idarə edilməlidir. Pillələrin kənarını göstərən alçaq işıq gecə hərəkətini təhlükəsiz edir. Üzlük materialı seçilərkən sürüşmə müqaviməti nəzərə alınır: cilalanmış daş gözəl görünür, amma pillənin kənarında sürüşməyə qarşı zolaq və ya emal lazım ola bilər.

Zaferoğlu İnşaat villa və fərdi ev layihələrində pilləkənin yerini, formasını və interyerlə əlaqəsini layihə mərhələsində vizualizasiya ilə birlikdə işləyir. Mərtəbələr arası hündürlüyü və pilləkənə ayırdığınız sahəni göndərin, pillə ölçülərinin rahat olub-olmadığını hesablayaq.